Cover of Roczniki Filozoficzne
Already a subscriber? - Login here
Not yet a subscriber? - Subscribe here

Browse by:



Displaying: 21-40 of 2753 documents

Show/Hide alternate language

articles
21. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 1
Paul Helm Paul Helm
Divine Causation and Analogy
Boska Przyczynowość a Analogia

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Quentin Smith’s idea is that God being the originating cause of the universe is logically inconsistent with all extant definitions of causation, and thus logically impossible. Thus, for example the God of the Philosophers couldn’t have created the Universe, not even in both its senses, in both literal and analogical senses. The thesis is advanced by accounts of the usual views of “cause”. It is maintained these is successful. Such I shall then offer an account of divine causation of my own, and thus attempt to argue that Smith has not shown that the relation that God has to the universe is not a causal relation. Such as a Humean or that of David Lewis sense and of the “singularist” view of C. J. Ducasse would fail the analogical. And Malebranche’s “occasionalism” is surely an exception. If we turn to the other kind then it seems to be a case of “if the data are analogical-in, then the data will be that too”. Finally, it is argued that it is more productive to consider particular individual theistic powers and perfections, for these are mongrels which literality and of analogy are compounded.
22. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 1
Jacek Wojtysiak Jacek Wojtysiak
A Bigger God and the Pre-Creation Situation: Some Remarks Inspired by William Hasker
Większy Bóg i Sytuacja Przed Stworzeniem

abstract | view |  rights & permissions | cited by
In the present essay, while entering into discussion with William Hasker, I addressed two divine dilemmas in “the pre-creation situation.” My considerations focused on the reasons for creating a world—the love (grace) reason and the manifestation reason—which in some way prevailed over the reasons against creating a world (the no need reason and the imperfection reason) and whose concurrence prompted the image of an (rather relatively) optimal creatable world. It turns out that the latter resembles both our world and the world suggested by Hasker’s theism. In that world, God has brought to existence both what is unworthy (thus showing his grace in a special way) and what displays high degrees of excellence (thus manifesting his glory). On this view, the eschatological conclusion of the world would be the full actualization of divine grace and of the manifestation of God. In the final part of the essay, I attempted to show that my view does not entail the rejection of the idea of divine impassibility.
23. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 1
Robert C. Koons Robert C. Koons
Some Puzzles about Molinist Conditionals
Wybrane Problemy Molinistycznych Okresów Warunkowych

abstract | view |  rights & permissions | cited by
William Hasker has been one of the most trenchant and insightful critics of the revival of Molinism. He has focused on the “freedom problem”, a set of challenges designed to show that Molinism does not secure a place for genuinely free human action (HASKER 1986, 1995, 1999, 2000a, 2000b, 2011). These challenges focus on a key element in the Molinist story: the counterfactual (or subjunctive) conditionals of creaturely freedom. According to Molinism, these conditionals have contingent truth-values that are knowable to God prior to His decision of what world to actualize. This divine “middle knowledge” is supposed to enable God to execute a detailed plan for world history without any loss of creaturely freedom. Hasker has argued that this middle knowledge nonetheless deprives us of the power to do otherwise than we do, a crucial element in human freedom and responsibility.
24. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 1
Dariusz Łukasiewicz Dariusz Łukasiewicz
On William Hasker’s Theodicy, the Doctrine of Continuous Creation and the Nature of Morality
O Teodycei Williama Haskera, Doktrynie Ciągłego Stwarzania i Naturze Moralności

abstract | view |  rights & permissions | cited by
In the article, I present the main assumptions of the natural-order theodicy and the free-will theodicy defended by William Hasker. Next, I pose the question of whether Hasker’s theodicies are compatible with the Christian doctrine of continuous creation accepted by Hasker himself. I consider several different ways of how the doctrine of continuous creation can be understood and the difficulties associated with them. Finally, I propose a modified conception of continuous creation and I claim that it is consistent with the main assumptions of William Hasker’s theodicies.
25. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 1
Joseph Jedwab Joseph Jedwab
A Neo-Lockean Theory of the Trinity and Incarnation
Neolocke’Owska Teoria Trójcy Świętej i Wcielenia

abstract | view |  rights & permissions | cited by
I present two problems: the logical problem of the Trinity and the metaphysical problem of Incarnation. I propose a solution to both problems: a Neo-Lockean theory of the Trinity and Incarnation, which applies a Neo-Lockean theory of personal identity to the doctrines of the Trinity and Incarnation.
26. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 1
William Hasker Reply to My Friendly Critics
view |  rights & permissions | cited by
27. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 1
William Hasker’s Bibliography
view |  rights & permissions | cited by
artykuły
28. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Grzegorz P. Karwasz Grzegorz P. Karwasz
On Determinism, Causality, and Free Will: Contribution from Physics
O Determinizmie, Przyczynowości i Wolnej Woli

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Determinism, causality, chance, free will and divine providence form a class of interlaced problems lying in three domains: philosophy, theology, and physics. Recent article by Dariusz Łukasiewicz in Roczniki Filozoficzne (no. 3, 2020) is a great example. Classical physics, that of Newton and Laplace, may lead to deism: God created the world, but then it goes like a mechanical clock. Quantum mechanics brought some “hope” for a rather naïve theology: God acts in gaps between quanta of indetermination. Obviously, any strict determinism jeopardizes the existence of free will. Yes, but only if human mind follows the laws of physics and only if nothing exists outside the physical limits of space and time. We argue that human action lies in-between two worlds: “earth” and “heavens” using the language of Genesis. In that immaterial world, outside time and space constraints, there is no place for the chain of deterministic events. We discuss, in turn, that the principle of causality, a superior law even in physics, reigns also in the non-material world. Though, determinism in the material universe and causality in both worlds seem to be sufficient conditions, to eliminate “chaotic”, or probabilistic causes from human (and divine) action.
29. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Robert Piłat, Martyna Filcek Robert Piłat
Tragedia i sceptycyzm
The Tragedy and the Skepticism

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Najbardziej rozpowszechniona interpretacja sytuacji tragicznej odwołuje się do pozytywnego konfliktu sił lub wartości. W artykule badamy inną możliwość: skupienie się na uwikłanym w tragedię akcie negatywnym, czyli odżegnaniu się bohatera tragicznego od istotnych dóbr i więzi, sprawiającym, że od początku żyje on w zawężonym świecie, w którym nie da się ani wybrać dobra, ani ocalić samego siebie. Odróżnienie pozytywnego i negatywnego aspektu sytuacji tragicznej zestawiamy z odróżnieniem dwóch warstw tragedii. Pierwsza obejmuje obiektywne nieszczęście i strategie oporu ofiary, druga obejmuje nową interakcję między podmiotem i rzeczywistością zmienioną przez jego opór. Ta nowa interakcja powiększa nieszczęście i jest źródłem tragicznej winy. Pomiędzy obiema warstwami występuje dynamiczna wymiana treści, podobnie jak między negatywnym i pozytywnym aspektem tragedii. Akt negatywny (odrzucenie wartości i więzi) oraz pozytywny (konflikt wartości, racji, roszczeń) są wzajemnie uwikłane. Interpretacja tragedii wymaga śledzenia obu kierunków ich interakcji. Właściwe jest, by hermeneutyka filozoficzna zaczynała od aktu negatywnego, ponieważ pokazuje on zanurzenie tragedii w strukturze egzystencji. Nie usuwa to jednak potrzeby innej hermeneutyki, rozpoczynającej od doświadczenia tragicznego. Staraliśmy się pokazać tę możliwość, odwołując się do filozofii Lwa Szestowa.
30. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Anna Głąb Anna Głąb
Wrongdoing and Forgiveness in Boris Pasternak’s Doctor Zhivago
Krzywda i Przebaczenie w Doktorze Żywago Borysa Pasternaka

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Could even the most ideal love justify betrayal? The author invites the reader to examine Boris Pasternak’s Doctor Zhivago through the lens of wrongdoing and forgiveness. She ponders whether Lara Antipova and Yura Zhivago can justify their actions with the beauty and the force of their love. In the light of the moral consequences of their actions, she finds such justification to be impossible. In her view the novel, culminating in the main characters’ deaths, opens itself to a transcendental sphere in which wounded people are laid bare in their humanity before themselves, free of the baggage of guilt and harm, ready for conciliation.
31. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Dominik Jarczewski Dominik Jarczewski
Jaka konwergencja? Jaka korespondencja? Peirce’owska koncepcja prawdy
What Convergence? What Correspondence? Peirce’s Account on Truth

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Artykuł bada relację między korespondencją a konwergencją w teorii prawdy Charlesa S. Peirce’a. Analiza kontekstu wprowadzenia pragmatycznej koncepcji prawdy, a także jej struktury logicznej prowadzi do wniosku, że stanowisko Peirce’a należy rozumieć raczej jako reformę klasycznego pojęcia prawdy niż jego odrzucenie. W szczególności podjęte zostaje zagadnienie nominalistycznej i realistycznej interpretacji klasycznych i nieklasycznych ujęć prawdy oraz krytyka propozycji pogodzenia aktualistycznej i kontrfaktycznej interpretacji warunku konwergencji.
32. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Rafał Lewandowski Rafał Lewandowski
Prawda, Jej aspekty ontologiczne i idea intelektu nieskończonego w Badaniach logicznych Edmunda Husserla
The Truth, Its Ontological Aspects and the Idea of Infinite Intellect in Edmund Husserl’s Logical Investigations

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Celem niniejszego artykułu jest analiza teorii prawdy zawartej w Badaniach logicznych Edmunda Husserla. W swojej analizie wychodzę od szczegółowego opisu warunków możliwości prawdy na gruncie Husserlowskiej aletejologii. Pokazuję, że teoria ta przyjmuje korelację, paralelizm między subiektywnymi a obiektywnymi warunkami możliwości poznania jako warunek możliwości prawdy. Konsekwencją tych analiz jest wyjaśnienie, jak Husserl rozumie założoną w Badaniach korespondencyjną definicję prawdy, a także uzasadnienie tezy, że to rozumienie zakłada ontologiczną definicję prawdy i ideę intelektu niekończonego jako ideał bezpośredniej i wyczerpującej prezentacji przedmiotu poznania. Zaprezentowane przeze mnie wnioski nie stanowią jednak pełnej interpretacji aletejologii Husserla. Powstrzymuję się bowiem od wyciągania metafizycznych konsekwencji z tej teorii, tzn. nie rozstrzygam kwestii realizmu/idealizmu w Badaniach oraz kwestii tego, czy ideę intelektu niekończonego należy rozumieć w określony sposób metafizyczny (np. teistyczny), czy tylko jako ideę regulatywną w sensie Kanta.
33. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Witold Marzęda Witold Marzęda
Daniela C. Dennetta hipoteza językowej genezy świadomości
Daniel C. Dennett’s Language of Consciousness

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Artykuł referuje poglądy amerykańskiego filozofa Daniela C. Dennetta, dotyczące językowego charakteru świadomości. W pierwszym kroku autor rekonstruuje Dennettowską strategię naturalizacji świadomości, pokazując, jak język umożliwia powstanie świadomości w toku ewolucji ludzi. Naturalizacja ta jest możliwa, wedle Dennetta, jedynie przy behawiorystycznym założeniu, zgodnie z którym świadomość jest ukrytym zachowaniem językowym. Autor pokazuje, jak Dennett przyswaja i przekształca pierwotne pomysły behawiorystów Meada, Skinnera i Jaynesa, wpisując je w ewolucyjny scenariusz. Inskrypcja ta prowadzi do konkretnych problemów, rozważanych w ostatniej części pracy: a) w filozofii Dennetta występują właściwie dwie definicje świadomości: pierwsza głosi, że świadomość jest pewnego rodzaju zachowaniem językowym, druga natomiast, że jest wirtualną maszyną memetyczną; b) Dennett nie wyjaśnia zasady rozstrzygalności, która pokazywałaby, jak dana treść umysłu może zostać uświadomiona, zamiast tego podaje tylko metaforę rywalizacji, w której pewne zdarzenia w mózgu (treści umysłowe) wygrywają z innymi; c) wpisanie możliwego scenariusza rozwoju świadomości w pejzaż ewolucji nie oznacza jeszcze, że teoria może zostać empirycznie sprawdzona.
34. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Robert Kublikowski Robert Kublikowski
Inferencjalizm semantyczny. Studium analityczno-krytyczne filozofii języka Roberta B. Brandoma
Semantic Inferentialism: Analytical and Critical Study of Robert B. Brandom’s Philosophy of Language

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Inferencjalizm semantyczny Roberta B. Brandoma jest ważną i nową teorią znaczenia we współczesnej, analitycznej filozofii języka. Wyłożona została w bardzo obszerny sposób w monografii pt. Making It Explicit: Reasoning, Representing and Discursive Commitment. Jest to teoria jednocześnie pragmatyczna, normatywna, holistyczna i dyskursywna. Stanowisko Brandoma jest z jednej strony gloryfikowane, natomiast z drugiej strony wzbudza kontrowersje. Powstaje zatem metafilozoficzne pytanie: Jak ocenić wkład tej teorii w filozofię języka? Inferencjalizm akcentuje wnioskowania materialne, askrypcje de re i użycie wyrażeń deiktycznych. Są to kategorie „wertykalne”, akcentujące „związek” z rzeczywistością. Brandom jednak kładzie nacisk także na anaforyczną koncepcję referencji i prawdy. To czyni jego podejście wartościowym, anaforyczne bowiem rozumienie referencji i prawdy dostarcza dodatkowego objaśnienia użycia słów „odnosi się” i „ jest prawdziwe”. Ale kategorie te są „horyzontalne”. Brandom dostrzega problem nabywania empirycznego znaczenia przez wyrażenia inicjujące łańcuchy anaforyczne i proponuje — jako próbę rozwiązania problemu — zmodyfikowanie inferencjalizmu semantycznego przez poszerzenie go o epistemologią rewizyjną i fallibilistyczną. Dodatkowo wspomaga on swoją teorię przez pragmatykę normatywną, aplikującą kategorię asercji, uprawnienia, różnorodnych zobowiązań, czy „zdobywania punktów”. Wydaje się jednak, że wciąż brakuje pojęcia prawdziwości mocniejszego niż to zaproponowane w koncepcji anaforycznej — pojęcie prawdy, wyrażone przy użyciu relacji korespondencji między językiem a rzeczywistością. Idea korespondencji ma tę wadę, że trudno jest ją satysfakcjonująco zdefiniować. Ważną jednak zaletą takiej relacji jest to, że jest ona relacją „język–rzeczywistość”, a nie tylko anaforyczną relacją „język–język”. Postawiony zarzut nie dyskwalifikuje inferencjalizmu. Wyraża on jedynie ogólno-epistemologiczną trudność z definicją prawdy. Natomiast doniosłością inferencjalizmu jest to, że próbuje on łączyć różne elementy, a przez to — w bardziej adekwatny sposób — objaśnić czym jest znaczenie i wyjaśnić, jak wyrażenia je nabywają.
35. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Zenon E. Roskal Zenon E. Roskal
Piotra Chojnackiego teoria eklektycznej filozofii przyrody
Piotr Chojnacki’s Theory of Eclectic Philosophy of Nature

abstract | view |  rights & permissions | cited by
W artykule jest analizowana Piotra Chojnackiego teoria filozofii przyrody. Teoria ta była istotnym składnikiem rozwijanego w polskim środowisku filozoficznym tomizmu lowańskiego, który znajduje się aktualnie w kryzysie. Pokazuję, że ta metafilozoficzna teoria jest eklektycznym zestawieniem elementów pozytywizmu, neokantyzmu i arystotelizmu. Argumentuję, że przyczyną kryzysu tomizmu lowańskiego był eklektyczny charakter tej filozofii. Aczkolwiek we współczesnej filozofii dochodzi do rehabilitacji eklektyzmu, to jednak z uwagi na dominujący scjentyzm i naturalizm perspektywy rozwoju filozofii przyrody inspirowanej programem neotomizmu lowańskiego wydają się mocno ograniczone.
36. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Marek Sikora Marek Sikora
From the Death to Rebirth of Religion: Evolution of Leszek Kołakowski’s Thought in the Context of the Question: “Who Is Man?”
Od Śmierci Do Ponownych Narodzin Religii

abstract | view |  rights & permissions | cited by
In his numerous books and articles, Leszek Kołakowski brought up a number of topics in the fields of the history of philosophy and contemporary philosophy. His work offers valuable insights into problems revolving around Karl Marx’s philosophy, social philosophy, and the philosophy of religion, to mention but a few. In all these areas of thought, the Polish philosopher centres his focus on the fundamental question of man. The present paper is aimed at discussing Leszek Kołakowski’s contribution to the philosophical debate on this topic. The evolution of Kołakowski’s views is traced from the Marxist concept of man which, after a certain period, is discarded by the philosopher in favour of a religious concept, to be confronted again with a liberal theory. Kołakowski is not uncritical about any of the conceptions, which testifies to the profound complexity of every attempt to gain insights into the very essence of the human being which, irrespective of the doctrine or perspective taken for interpretation, escapes clear-cut definition. However, despite the lack of unambiguous definitions Kołakowski recognises that the sole point of reference in any attempts to gain an understanding of the human condition in culture is religion.
37. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Julia Rejewska Julia Rejewska
W poszukiwaniu prawdy moralnej. Analiza porównawcza teorii Tadeusza Stycznia i Alaina Badiou
In Search of Moral Truth: The Comparative Analysis of the Ethical Theories by Tadeusz Styczeń and Alain Badiou

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Celem niniejszego artykułu jest pokazanie problemu prawdy w etyce w świetle teorii etycznych dwóch filozofów: Tadeusza Stycznia i Alaina Badiou. Artykuł jest podzielony na trzy części. W pierwszej z nich została zaprezentowana etyka prawdy Tadeusza Stycznia, a w części drugiej — etyka prawd Alaina Badiou. W części trzeciej zostało przedstawione rozumienie prawdy jako podstawy etyki, co pozwoliło ukazać koncepcje prawdy tkwiące u podstaw etyk Stycznia i Badiou i je porównać.
38. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Piotr Stanisław Mazur Piotr Stanisław Mazur
W kręgu filozoficznych inspiracji Andrzeja Maryniarczyka
On Andrzej Maryniarczyk’s Philosophical Inspirations

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Artykuł pokazuje źródła filozoficznych inspiracji Andrzeja Maryniarczyka, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli trzeciego pokolenia Lubelskiej Szkoły filozoficznej. Szkoła ta nawiązuje do tradycji arystotelesowsko-tomistycznej, w której centralną rolę odgrywa metafizyka. To właśnie myśl Stagiryty i Akwinaty stała się dla Maryniarczyka przedmiotem badań oraz źródłem inspiracji. Autor Metody metafizyki realistycznej sięgał także do myśli Mieczysława Alberta Krąpca i Karola Wojtyły, współczesnych reprezentantów nurtu tomistycznego, a zarazem przedstawicieli Lubelskiej Szkoły Filozoficznej. Maryniarczyk uczył się od swoich poprzedników rozumienia, czym filozofia jest, co jest jej przedmiotem i jak należy ja uprawiać. Myślicieli tych traktował jako swoich przewodników w realistycznym filozofowaniu, czerpiąc od nich inspirację do bycia filozofem w XXI wieku poprzez zajmowanie określonej postawy wobec rzeczywistości i toczącego się dyskursu.
dyskusje
39. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Anna Brożek Anna Brożek
Pytania w opisie analitycznym. Logika erotetyczna z metodologicznego punktu widzenia
Questions in the Analytical Description: Erothetic Logic from a Methodological Point of View

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Artykuł przedstawia metodę opisu analitycznego w zastosowaniu do teorii pytań. Metoda ta, zrekonstruowana przez Tadeusza Czeżowskiego, a aplikowana szeroko w Szkole Lwowsko-Warszawskiej, znajduje zastosowanie przede wszystkim na preteoretycznym etapie badań, tj. do konstrukcji siatki pojęciowej danej dyscypliny i klasyfikacji dziedziny badań. Jako przykład zastosowania tej metody wskazana została teoria pytań Kazimierza Ajdukiewicza oraz jej rozwinięcia, a zwłaszcza opublikowana niedawno monografia Adama Jonkisza. Omówione zostały metody alternatywne względem opisu analitycznego ze względu na dobór materiału empirycznego i perspektywę teoretyczną. Na tym tle pokazane zostały różnice między odmiennymi nurtami w badaniach erotetycznych i źródła nieporozumień między przedstawicielami tych nurtów.
40. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 4
Marek Lechniak Marek Lechniak
Czy da się pominąć ontologię? Uwagi na marginesie Pytań i odpowiedzi Adama Jonkisza
It Is Possible to Omit Ontology? Some Remarks Concerning Adam Jonkisz’s Book Pytania i odpowiedzi [Questions and Answers]

abstract | view |  rights & permissions | cited by
W artykule najpierw w kilku zdaniach przedstawiam główne tezy Ajdukiewicza teorii pytań, następnie krótko prezentuję zasadnicze tezy książki Jonkisza oraz niewątpliwe zalety tej pracy. Następnie przedstawię moje zastrzeżenia co do pewnych rozstrzygnięć teoretycznych przyjętych przez Autora, a mianowicie założenia, że osnowy pytań są ciągiem składników bez żadnych wymagań składniowych, założenia o szczególnym charakterze tzw. uogólnionej negacji oraz założenia, że w pracy nie są przyjęte żadne założenia ontologiczne. Przyjęcie języka teorii mnogości jest już uprzywilejowaniem ontologii teoriomnogościowej.