Cover of Roczniki Filozoficzne
Already a subscriber? - Login here
Not yet a subscriber? - Subscribe here

Browse by:



Displaying: 21-40 of 2701 documents

Show/Hide alternate language

artykuły
21. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 2
Ryszard Zajączkowski Ryszard Zajączkowski
Filozof do filozofa. Wokół listu Bolesława Micińskiego do ks. Augustyna Jakubisiaka
Philosopher to Philosopher

abstract | view |  rights & permissions | cited by
W artykule zaprezentowano nieznany list Bolesława Micińskiego do ks. Augustyna Jakubisiaka znaleziony w jego archiwum w Bibliotece Polskiej w Paryżu. Jest to okazja do przypomnienia tych wybitnych, choć nieco zapomnianych filozofów oraz do prezentacji ich powiązań intelektualnych. Poznali się w 1937 r. w Paryżu i odtąd utrzymywali bliskie kontakty, aż do śmierci Micińskiego w 1943 r. Od początku łączył ich sprzeciw wobec idealistycznej filozofii niemieckiej oraz neopozytywizmu Koła Wiedeńskiego z jego materializmem, scjentyzmem i sceptycyzmem. Miciński odkrywał u ks. Jakubisiaka bliskie sobie poglądy na temat przestrzeni i czasu. W ostatnich esejach Micińskiego z okresu wojny pojawiają się tezy o charakterze moralnym, które głosił ks. Jakubisiak, a mianowicie jednostkowość i autodeterminizm. Jednostkowość oznacza dowartościowanie jednostki w obliczu wszystkiego, co może jej zagrażać, zwłaszcza totalizmów. Z kolei autodeterminizm to przyznanie ludzkiemu bytowi absolutnej autonomii i wolności, która działa w przyjętym uprzednio kierunku. Było to zanegowanie determinizmu i ateizmu. Konteksty wypowiedzi Micińskiego na temat jednostki i autodeterminizmu (a także słabiej zarysowane problemy czasu i przestrzeni) wskazują, że nie tylko przejął on od Jakubisiaka istotne dla niego pojęcia, lecz także osadził je w bliskim sobie kontekście światopoglądowym. Myśl polskiego duchownego musiała być dla Micińskiego podwójnie inspirująca. Po pierwsze, odkrywał w jego pracach znane sobie style filozofowania wywodzące się od św. Augustyna, Leibniza, Pascala czy Kanta. Z drugiej strony poszerzał pola własnych poszukiwań i znajdował odpowiedzi na istotne egzystencjalne pytania; zwracał się w kierunku współczesnej nauki (chociażby teorii Einsteina), a zwłaszcza chrześcijaństwa, które stawało się dla niego coraz ważniejszym intelektualnym i duchowym azylem.
22. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 2
Piotr Duchliński Piotr Duchliński
Filozofia chrześcijańska jako tradycja badawcza: Próba analizy w perspektywie filozofii nauki
Christian Philosophy as a Research Tradition

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Celem artykułu jest charakterystyka filozofii chrześcijańskiej w kategoriach tradycji badawczej. Za Larrym Laudanem uznano, że tradycja badawcza nadaje się do eksplikacji pojęcia filozofii chrześcijańskiej. W tym celu autor przybliża najpierw kluczowe pojęcie tradycji badawczej, następnie analizuje pojęcie obrazu świata, które zawsze jest związane z określoną tradycją badawczą. Kolejnym krokiem jest konstrukcja projektującej definicji filozofii chrześcijańskiej jako tradycji badawczej. W artykule wykazano, że filozofia chrześcijańska jako tradycja badawcza jest tradycją pluralistyczną i zdemokratyzowaną. Na zakończenie sformułowano kilka deklaracji metaprzedmiotowych, odnoszących się do metody uprawiania filozofii chrześcijańskiej. Metodą tą powinna być dyskutowalność, czyli niedyktatorska gra zachodząca między przedstawicielami różnych tradycji badawczych wyznających odmienne obrazy świata.
23. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 2
Mariusz Mazurek Mariusz Mazurek
Problem reprezentacji w nauce – obszary niezbadane
The Problem of Representation in Science: Unexplored Areas

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Celem artykułu jest, znacznie wszechstronniejsze niż czyni się to dotychczas w filozofii nauki, przebadanie relacji reprezentacji w nauce oraz w jej zastosowaniach w praktyce. Analizowany jest nie tylko problem reprezentowania w naukach empirycznych (do nich ograniczone są analizy w literaturze przedmiotu), ale także w naukach technicznych oraz w naukach informatycznych łącznie z ich zastosowaniami w praktyce. Uwzględnienie zastosowań praktycznych nauk technicznych i informatycznych jest niezbędne, ponieważ nauki te — w przeciwieństwie do nauk empirycznych, o pierwotnych celach poznawczych — są naukami praktycznymi, nastawionymi na generowanie rozwiązań, które mają zastosowanie w praktyce pozabadawczej. Różnice w relacjach reprezentowania, typach obiektów reprezentowanych i reprezentujących pokazują najgłębszą różnicę w naturach tych nauk.
24. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 2
Marcin Czakon Marcin Czakon
Strukturalność a dedukcyjność matematyki: współczesny strukturalizm w filozofii matematyki
Structurality and Deductivity of Mathematics

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Wspólne dla różnego typu strukturalizmów matematycznych jest stwierdzenie, że dla matematyki jako nauki prawdziwa jest koniunkcja: a) matematyka jest nauką o strukturach oraz b) matematyka jest nauką dedukcyjną. Przedstawiane są odmienne argumenty na rzecz tych dwóch własności matematyki i różnie rozumiane są pojęcia strukturalności i dedukcyjności, co skutkuje powstawaniem różnego rodzaju strukturalizmów. Twierdzimy, że przy pewnym ustalonym sposobie rozumienia tych pojęć możliwa jest ich równoważność. Argumentujemy na rzecz takiego rozumienia strukturalizmu, które streszcza się w stwierdzeniu: a) matematyka jest nauką o strukturach wtedy i tylko wtedy, gdy b) matematyka jest nauką dedukcyjną.
25. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 2
Piotr Lipski Piotr Lipski
O nieadekwatności Bertranda Russella rozróżnienia na prymarne i sekundarne użycie zwrotów denotujących
On Inadequacy of Bertrand Russell’s Distinction Between Primary and Secondary Occurrences of Denoting Phrases

abstract | view |  rights & permissions | cited by
W swojej przełomowej pracy „Denotowanie” Bertrand Russell wprowadza rozróżnienie między prymarnym i sekundarnym użyciem zwrotów denotujących. Rozróżnienie umożliwia opis wieloznaczności niektórych zdań zawierających zwroty denotujące. Jak zauważył Saul Kripke, chociaż rozróżnienie Russella wydaje się być dychotomiczne, niektóre wieloznaczne zdania zawierające zwroty denotujące można interpretować na więcej niż tylko dwa sposoby. W niniejszym artykule argumentuję, że istnieją jeszcze inne możliwe interpretacje, niewzmiankowane ani przez Russella, ani przez Kripkego. Ponadto pokazuję, że te inne możliwe interpretacje różnią się również od tzw. interpretacji Fodor.
26. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 2
Michał Węcławski Michał Węcławski
Gabriel Marcel i etyka heterocentryczna
Gabriel Marcel and Heterocentric Ethics

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Artykuł przedstawia etyczny wymiar refleksji filozoficznej Gabriela Marcela. Na tle szeregu obecnych w niej kategorii (m.in. próba, zdrada, wspólnota, ofiara, obecność, rozporządzalność, intersubiektywność, miłość) zostaje ona określona mianem heterocentrycznej. Pojęcie to, zaczerpnięte z pism samego Marcela, znajduje tu zastosowanie w celu odróżnienia od ugruntowanych już w literaturze przedmiotu, ale dotyczących zwłaszcza koncepcji późniejszych, nazw w rodzaju „filozofia innego” czy „dialektyka tożsamości i różnicy”; w ogólności dotyczy postawy zwrócenia się ku temu, co inne, które zarazem prowadzi do wewnętrznego samoodzyskania. Przed znajdującym się w drodze człowiekiem stoi zadanie odpowiedzi na wezwanie płynące zarówno z jego wnętrza, jak i z czegoś poza; ostatecznie jego celem staje się, by umocować własne istnienie w głębi rzeczywistości, która je przekracza. Wskazane przy tym zostaje, że etyka Marcela nie unika ontologii, a odpowiedź na pytanie o to, jak żyć, jest nierozerwalnie złączona z refleksją nad byciem.
27. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 2
Ks. Józef Kożuchowski Ks. Józef Kożuchowski
Człowiek wobec świata zwierząt w ujęciu Roberta Spaemanna
Man and the World of Animals According to Robert Spaemann

abstract | view |  rights & permissions | cited by
W artykule przedstawiono niektóre wątki interesujących analiz filozoficzno-etycznych Roberta Spaemanna na temat świata zwierząt, podejmowanych przezeń w duchu arystotelesowskim. Dotykają one kwestii, które wydają się być szczególnym przedmiotem zainteresowania zarówno znawców zagadnienia, jak i współczesnego człowieka. Są to: natura (jej specyfika) i status ontyczny zwierząt, cierpienie i jego źródła (m.in. eksperymenty i tresura), zabijanie tych stworzeń oraz jedzenie ich mięsa. Spaemann nie tylko nie podważał, ale w duchu myśli klasycznej i współczesnej (Helmuth Plessner) oryginalnie podkreślał istotową wyższość człowieka nad zwierzęciem. Czynił to m.in. przez zaakcentowanie zdolności człowieka do samorelatywizacji. Według wybitnego myśliciela niemieckiego zasady etyczne normujące nasze odniesienie do zwierząt łączą się ściśle z metafizycznym rozumieniem ich bytowości. Zasady te bowiem mają swoją podstawę w teleologicznej naturze naszych mniejszych braci i podmiotowej formie ich egzystencji. Spaemann akcentował rolę życzliwości, odpowiedzialności i troski, utylitarystyczną zasadę rachunku korzyści i strat, imperatyw kategoryczny Kanta oraz normę personalistyczną. Natomiast obowiązek ochrony zwierząt i odpowiedzialności za nie rozwijał w kontekście godności ludzkiej. Podjęto próbę wykazania, jak doniosła jest teleologiczna perspektywa, której nikt tak wyraziście i przekonująco nie ukazał w odniesieniu do zwierząt we współczesnej niemieckiej filozofii jak właśnie Spaemann. Dokonano także porównania jego stanowiska na temat świata zwierzęcego z wizją Petera Singera. Przede wszystkim w artykule podjęto próbę rekonstrukcji Spaemanna myśli dotyczącej etycznych i metafizycznych aspektów stosunku człowieka do zwierząt.
28. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 2
Małgorzata Borkowska-Nowak Małgorzata Borkowska-Nowak
Słabość liberalnej demokracji dźwignią sukcesu partii antyestablishmentowych: Chantal Mouffe o wyzwaniach polityczności
The Weakness of Liberal Democracy a Lever to the Success of Anti-Establishment Parties

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Jesteśmy dziś w Europie świadkami zwrotu populistycznego, można mówić nawet o „populistycznym momencie”, który odsłania oblicza kryzysu neoliberalnej demokracji. Jak podkreśla Chantal Mouffe, ów „populistyczny moment” wyraża zbiór heterogenicznych żądań, których nie da się umieścić w tradycyjnym spektrum politycznym na osi lewica–prawica. Bitwy naszych czasów będą toczyć się między prawicowym a lewicowym populizmem. I chociaż obecny stan społeczeństw liberalnych zdaje się sprzyjać rozwojowi prawicy, Mouffe udowadnia, że tylko odnowienie myśli lewicowej, ściślej — lewicowy populizm może przyczynić się do radykalizacji demokracji. Celem artykułu jest analiza przyczyn rosnącego sukcesu partii populistycznych w krajach europejskich oraz zbadanie, czy formy przejawiania się obecnego kryzysu wpływają na rozwój narracji populistycznej, zwłaszcza w jej prawicowej odsłonie.
recenzje
29. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 2
Jacek Jarocki Mind-Body Problem Revisited
view |  rights & permissions | cited by
30. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 2
Francisco Angel P. Socrates A Very Short Introduction to Scepticism
view |  rights & permissions | cited by
31. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 2
Izabela Pasternak Transformacje metafizyki w ontologię
view |  rights & permissions | cited by
32. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 1
Richard Swinburne Summary of Are We Bodies or Souls?
view |  rights & permissions | cited by
33. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 1
Paul Snowdon Swinburne on Physicalism and Personal Identity
abstract | view |  rights & permissions | cited by
In chapter 2 Swinburne rejects physicalism for two reason. The first is that it is committed to entailments that do not exist. It is suggested that this reason is questionable both because there is no persuasive reason to deny there are such entailments, and also no reason to think that physicalism has such entailments. The second reason is that the mental involves privileged access by the subject and physical features do not allow privileged access. It is proposed that the physical does in fact permit privileged access. In chapter 3 Swinburne defends the Simple View of personal identity. The reasoning is very complex and rich, but it is proposed that Swinburne has not really shown that a reductionist account cannot be correct.
34. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 1
John Cottingham Swinburne’s Hyper-Cartesian Dualism
abstract | view |  rights & permissions | cited by
This paper maintains that Swinburne’s argument that the body is not essential to who I am is vulnerable to a similar objection to that put forward by Arnauld against Descartes: how do I know that my self-identification furnishes a complete and adequate account of the essential “me,” sufficient to show I could really continue to exist even were the body to be destroyed? The paper goes on to criticize Swinburne’s “hyper-Cartesian” position, that we are simply “souls who control bodies,” and thus only contingently human. This denial of our essential humanity compares unfavorably with Descartes’s own more intuitively attractive view that the human being is a genuine entity in its own right.
35. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 1
Howard Robinson The Revival of Substance Dualism
abstract | view |  rights & permissions | cited by
I argue in this essay that Richard Swinburne’s revised version of Descartes’ argument in chapter 5 of his Are We Bodies or Souls? does not quite get him to the conclusion that he requires, but that a modified version of his treatment of personal identity will do the trick. I will also look critically at his argument against epiphenomenalism, where, once again, I share his conclusion but have reservations about the argument.
36. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 1
Stanisław Judycki Descartes, Kant, and Swinburne on Human Soul
abstract | view |  rights & permissions | cited by
This paper addresses two issues in Richard Swinburne’s book Are We Bodies or Souls? I interpret Swinburne’s modal argument as an example of a priori synthetic knowledge. Swinburne’s thesis that every person possesses “thisness” is compared with Kant’s distinction between the empirical character and the intelligible character
37. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 1
John Schwenkler No Work for a Theory of Personal Identity
abstract | view |  rights & permissions | cited by
A main element in Richard Swinburne’s (2019) argument for substance dualism concerns the conditions of a person’s continued existence over time. In this commentary I aim to question two things: first, whether the kind of imaginary cases that Swinburne relies on to make his case should be accorded the kind of weight he supposes; and second, whether philosophers should be concerned to give any substantial theory, of the sort that dualism and its competitors are apparently meant to provide, to explain the conditions of personal identity after all. My suggestion, instead, will be that the concept of a person’s continued existence is better taken as philosophically unanalyzable.
38. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 1
William Hasker Swinburne’s Are We Bodies or Souls?
abstract | view |  rights & permissions | cited by
Richard Swinburne’s Are We Bodies or Souls? presents a sustained case for a view concerning the nature of persons that can be classified as a form of either Cartesian dualism or emergent dualism. This paper comments on two important arguments developed in the book and concludes by considering the problem of the origin of souls
39. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 1
Charles Taliaferro Are We Embodied Souls?
abstract | view |  rights & permissions | cited by
It is argued that Swinburne should stress the functional unity of soul and body under most healthy conditions. Too often, critics of substance dualism charge dualists with promoting a problematic bifurcation between soul and body. Swinburne’s work is defended against objections from Thomas Nagel. It is argued that Swinburne’s appeal to the first-person point of view is sound.
40. Roczniki Filozoficzne: Volume > 69 > Issue: 1
Eric T. Olson The Dualist Project and the Remote-Control Objection
abstract | view |  rights & permissions | cited by
Substance dualism says that all thinking beings are immaterial. This sits awkwardly with the fact that thinking requires an intact brain. Many dualists say that bodily activity is causally necessary for thinking. But if a material thing can cause thinking, why can’t it think? No argument for dualism, however convincing, answers this question, leaving dualists with more to explain than their opponents.