Displaying: 1-20 of 111 documents

0.216 sec

1. Philosophical Inquiry: Volume > 40 > Issue: 3/4
Raphael Demos Αί Θεμελιώδεις Ἔννοιαι τῆς Μεταφυσικῆς τοῦ Πλάτωνος
2. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 10
Δημήτριος Πασσάς Το κίνημα της αντιψυχιατρικής
abstract | view |  rights & permissions
Το κίνημα της αντιψυχιατρικής αναφέρεται σε μια ομάδα δια-νοουμένων, οι οποίοι μέσα από το έργο τους αμφισβήτησαν την αυθεντία της ψυχιατρικής επιστήμης, έθεσαν τα ερωτήματα που αφορούσαν την εγκυρότη-τα της διάγνωσης και των κριτηρίων της, το βιολογικό υπόστρωμα μιας ψυ-χικής νόσου, το κατά πόσον μια θεραπεία αποβαίνει προς όφελος του ασθενή και εζήτησαν την αποασυλοποίηση όσων βρίσκονταν έγκλειστοι στα ψυχια-τρικά νοσοκομεία. Το κίνημα έγινε ευρύτερα γνωστό στον κόσμο κατά την δεκαετία του 1970 κατά την οποία απέκτησε αρκετούς υποστηρικτές. Ο όρος «αντιψυχιατρική» εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο βιβλίο του D. Cooper (Psychiatry and antipsychiatry, 1967). Κυριότεροι εκπρόσωποι του αντιψυχι-ατρικού κινήματος θεωρούνται ο Michel Foucault, o R. D. Laing, o D. Cooper και o Thomas Szasz. Μέσα από τα έργα τους προσπάθησαν να κλονίσουν την πεποίθηση που καλλιεργείται από την ψυχιατρική, η οποία υποστηρίζει ότι πίσω από κάθε ψυχικό νόσημα κρύβεται κάποια γενετική ανωμαλία και μάλιστα έφθασαν στο σημείο να αρνηθούν τον όρο «ψυχική ασθένεια», ως μια αφηρημένη θεωρητική κατασκευή, που σκοπό της είχε την ετικετοποίη-ση (labeling) και την εξάλειψη μιας σειράς διαφορετικών και αποκλινουσών συμπεριφορών, χωρίς την συναίνεση των ασθενών (υποκειμένων). Με άλλα λόγια κατήγγειλαν την ψυχιατρική ως μια ψευδοεπιστήμη, η οποία με την «αγαστή» συνέργεια του κράτους λειτουργούσε σαν ένας καταπιεστικός μη-χανισμός, ο οποίος είχε σκοπό να ενισχύσει συγκεκριμένες νόρμες και στερε-ότυπα σχετικά με το τί είναι φυσιολογικό και τί δεν είναι, τα οποία με τη σειρά τους λειτουργούν ως αναχώματα ή ως στηρίγματα του καπιταλιστικού συστή-ματος. Στόχος της εργασίας είναι να παρουσιαστούν οι θέσεις των κυριότερων εκπροσώπων του κινήματος, να εκτιμηθεί ο ρόλος και η σημασία αυτών των θέσεων, καθώς και να αποτιμηθεί η επιρροή που άσκησε το εν λόγω κίνημα στον τομέα της ψυχικής υγείας μέχρι σήμερα.
3. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 10
Γιούλη Ι. Παπαϊωάννου Δεοντοκρατία ή συνεπειοκρατία: Μια διαχρονική διαμάχη υπό το φως της σύγχρονης επιστήμης
abstract | view |  rights & permissions
Μία από τις μεγαλύτερες έριδες στην ιστορία της φιλοσοφίας είναι η διαμάχη μεταξύ οπαδών της δεοντοκρατίας –της θεωρίας σύμφωνα με την οποία η ηθική αξιολόγηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς πρέπει να γίνεται με κριτήριο την πρόθεση– και οπαδών του ωφελιμισμού –της θεωρίας σύμφωνα με την οποία κριτήριο της ηθικής αξιολόγησης πρέπει να είναι οι συνέπειες των πράξεών μας. Το πρόβλημα γίνεται περισσότερο επίκαιρο λόγω των σύγχρονων επιστημονικών εξελίξεων καθόσον φαίνεται να δικαιώνουν μάλλον τους οπαδούς του ωφελιμισμού παρά τους υποστη-ρικτές της δεοντοκρατίας. Ειδικότερα, πορίσματα σύγχρονων επιστημονικών ερευνών1 δείχνουν ότι η ηθική αξιολόγηση βάσει αποτελεσμάτων συνιστά ορ-θότερο τρόπο ηθικής προσέγγισης καθόσον, όταν σκεφτόμαστε ωφελιμιστι-κά, φαίνεται ότι δραστηριοποιούνται οι περισσότερο «έλλογες» περιοχές του εγκεφάλου μας. Αντιθέτως, όταν λαμβάνουμε αποφάσεις και διαμορφώνουμε τη συμπεριφορά μας βάσει άλλων κριτηρίων, όπως η πρόθεση ή το καθήκον, δραστηριοποιούνται οι περισσότερο «άλογες» περιοχές του εγκεφάλου μας. Εάν λοιπόν η ηθική και η ηθικότητα συνδέονται και πρέπει να συνδέονται με τη λογικότητα και εφόσον προκύπτει –όπως αποφαίνονται ορισμένοι επιστή-μονες– ότι από τη φύση μας λειτουργούμε ορθότερα και λογικότερα, όταν συμπεριφερόμαστε αναλογιζόμενοι τα αποτελέσματα ή τις συνέπειες των πράξεων μας, τότε η επιστήμη φαίνεται να αναγνωρίζει ένα πλεονέκτημα στον ωφελιμισμό ή τη συνεπειοκρατία2 έναντι της δεοντοκρατίας. Εντούτοις μια προσεκτικότερη μελέτη των φιλοσοφικών εννοιών της πρόθεσης και του αποτελέσματος, του καθήκοντος και των συνεπειών, καταδεικνύει ότι ο από-λυτος διαχωρισμός τους, όχι μόνο δεν συνιστά την ορθότερη και λογικότερη προσέγγιση της ηθικότητας, αλλά δεν προσιδιάζει ούτε καν σε αυτό που θεω­ρείται «έλλογη φύση».
4. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 10
Ελένη Σοφατζή Ο υπαρξισμός του Ζαν Πωλ Σαρτρ στην ταινία του Φρανσουά Τρυφώ Fahrenheit 451
abstract | view |  rights & permissions
Σε αυτή την ανακοίνωση θα παρουσιαστούν τα βασικότερα σημεία της υπαρξιστικής θεωρίας του γάλλου φιλοσόφου και στοχαστή Ζαν Πωλ Σάρτρ, όπως αυτά αποτυπώνονται στην ταινία του Φρανσουά Τρυφώ Fahrenheit 451 (1966). Πιο συγκεκριμένα μέσα από την ιστορία του Μοντάγκ, ενός πυροσβέστη, και της Κλαρίς, μιας δασκάλας, οι οποίοι ζουν σε ένα απολυταρχικό καθεστώς, θα αναλυθούν ζητήματα όπως αυτό της «σκευοκρατίας», της εγκατάλειψης του ανθρώπου από το Θεό, της ελευθερίας του ανθρώπου, καθώς και της προσωπικής και συλλογικής του ευθύνης.
5. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 11
Περσεφόνη Κ. Γεωργίου Tα δικαιώματα των ζώων και ο Τοm Regan
abstract | view |  rights & permissions
Η περιβαλλοντική ηθική μελετά την ηθική σχέση των κοινωνικών ομάδων σε σχέση με το περιβάλλον στο οποίο διαβιούν. Μελετά δηλαδή την ηθική θέση των ανθρώπων, προς το περιβάλλον και προς όλα τα όντα και τα στοιχεία τα οποία το αποτελούν. Μέσα στο πλαίσιο αυτό γίνεται ιδιαίτερη συζήτηση για το παλαιό φιλοσοφικό πρόβλημα, ποια είναι η σχέση ανθρώπων και ζώων και αν είναι σωστό να αποδίδουμε στα τελευταία δικαιώματα. Ο Tom Regan, υπέρμαχος των δικαιωμάτων των ζώων, θεωρεί πως η εφαρμογή των ηθικών δικαιωμάτων δεν περιορίζεται μόνο στα έλλογα όντα, αφού ο άνθρωπος θεωρεί φορείς δικαιωμάτων τα βρέφη ή τους νοητικά ανάπηρους. Το κοινό γνώρισμα όλων των όντων που έχουν δικαιώματα, συνεπώς και των ζώων, αποτελεί το γεγονός πως είναι φορείς ζωής που έχει αξία για το κάθε όν και ως υποκείμενα ζωής φέρουν το κεφαλαιώδες δικαίωμα να μην αντιμετωπίζονται ποτέ από τους άλλους μόνο ως μέσον για την επίτευξη οποιωνδήποτε στόχων.
6. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 11
Δημήτριος Αντωνιάδης Από την περιβαλλοντική ηθική στην περιβαλλοντική εκπαίδευση: Ένα εννοιολογικό πλαίσιο
abstract | view |  rights & permissions
Η παρούσα ανακοίνωση αναφέρεται στο πλαίσιο ιδεών που κληρονόμησε η περιβαλλοντική εκπαίδευση από την περιβαλλοντική ηθική. Οι ιδέες αυτές προσδιορίζουν τον τρόπο σκέψης και δράσης του ανθρώπου. Η αλλαγή στον τρόπο σκέψης συνίσταται στην ανάγκη για αναθεώρηση του νοήματος της ανάπτυξης και της ευδαιμονίας όπως την εννοεί ο παραδοσιακός βιομηχανικός πολιτισμός. Δηλαδή αυτό που οφείλει να επιδιώκει ο σύγχρονος άνθρωπος είναι η συνολική ευδαιμονία (ψυχολογική, κοινωνική κ.ά.) και όχι η στενή ατομική οικονομική ευμάρεια. Επίσης ζητούμενο είναι η καλλιέργεια της ολιστικής σκέψης αντί της προσκόλλησης στη λογική, ώστε να αναπτυχθούν η σφαιρικότητα και η πληρότητα στη σκέψη. Μέσω της διεπιστημονικότητας, του συνδυασμού των γνώσεων, θα προσεγγίσουμε καλύτερα και σοφότερα το φυσικό περιβάλλον. Η αλλαγή στον τρόπο δράσης προβάλλει την αποφυγή της βίας σε συνδυασμό με την συνεργατική δράση μέσα στα όρια της τοπικής κοινότητας ως αντίδοτο στην κρατική πρωτοκαθεδρία και την παθητικότητα του πολίτη. Τέλος παρατίθενται τα συμπεράσματα, τα οποία αφορούν στο συνολικό μετασχηματισμό της προσωπικότητας στον οποίο συμβάλλουν τα διδάγματα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.
7. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 11
Μαρία Χωριανοπούλου Η κλιματική αλλαγή, η διαγενεακή δικαιοσύνη και οι μελλοντικές γενεές ως υποκείμενα δικαιωμάτων
abstract | view |  rights & permissions
Η κλιματική αλλαγή, πέραν των ευρύτατων πρακτικών της συνεπειών, αποτελεί μείζον ηθικό ζήτημα το οποίο αφορά τόσο στη λεγόμενη διαγενεακή κοινωνική δικαιοσύνη όσο και στα ανθρώπινα δικαιώματα, αφού οι όποιες αλλαγές αναμένονται να επηρεάσουν τις μελλοντικές γενιές σε μεγαλύτερο βαθμό από ό, τι επηρεάζουν τις παρούσες. Στόχος του ανά χείρας δοκιμίου είναι η διερεύνηση του κύρους της επίκλησης δικαιωμάτων χάριν των μελλοντικών γενεών, και η εξέταση του βαθμού στον οποίο υφίστανται αντίστοιχα καθήκοντα ή ευθύνες των υπαρχουσών γενεών προς αυτές. Συγκεκριμένα θα υποστηρίξω ότι σε ό, τι τουλάχιστον αφορά στην κλιματική αλλαγή, επίκληση των σχετικών δικαιωμάτων φαίνεται ανυπόστατη και σε κάθε περίπτωση είναι ατελέσφορη.
8. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 11
Αναστασία Μπομπολάκη Δικαιώματα των ζώων και παράπλευροι διαχειριστικοί μηχανισμοί
abstract | view |  rights & permissions
Η σύγχρονη γενετική και οι νευροεπιστήμες τείνουν να υποκαταστήσουν τον ανθρωποκεντρικό κόσμο, με έναν κόσμο μεγαλύτερης βιολογικής πολυπλοκότητας, θέτοντας σε αμφισβήτηση το ανθρώπινο δικαίωμα να νομοθετεί μονομερώς και με σχετικιστική ηθική για τα ζώα και τη φύση. Η δυνατότητα των παράπλευρων διαχειριστικών μηχανισμών πολιτικής να εξομαλύνουν αυτού του είδους τις νομοθεσίες εκπίπτει σταδιακά, καθώς η πολιτική φιλοσοφία παύει να είναι προϋποτιθέμενο υπόβαθρο των οικονομικών συστημάτων. Ως αποτέλεσμα, η αντιμετώπιση του ζώου γίνεται με τρόπο αντιφατικό σε σχέση με την αδήριτη σημερινή ανάγκη να ορίσουμε ξανά τί είναι ένας άνθρωπος.
9. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 12
Δημήτριος Δημητρούλης Ηθική ηγεσία ή ‘ηγεσία’;
abstract | view |  rights & permissions
Σκοπός της εισήγησής μου είναι να αντιτάξω στις θέσεις που έχουν εκφραστεί για την ηγεσία την άποψη ότι, όταν αναφερόμαστε σ’ αυτήν, δεν μπορούμε να τη διακρίνουμε ή να τη διαχωρίσουμε από την ηθική. Μεταξύ της πλειάδας των χαρακτηριστικών του ηγέτη ένα θεωρείται ως μείζον θέμα για τη διαμόρφωση μιας ηγετικής φυσιογνωμίας και αυτό είναι το ήθος, δηλαδή η ηθική υπόσταση του χαρακτήρα του ατόμου, το οποίο καλείται να ασκήσει ηγεσία. O Blanchard περιλαμβάνει την ηθική ως πρώτη αξία μεταξύ των επιχειρησιακών αξιών που εισηγείται για την ηγεσία σε ανώτερα κλιμάκια. Ο Sun Tzu μας πληροφορεί ότι πέντε πράγματα συνιστούν την ηγεσία: η ευφυΐα, η φερεγγυότητα, ο ανθρωπισμός, η ευψυχία και η αυστηρότητα. Η φερεγγυότητα είναι συνώνυμο της αξιοπιστίας και της συνέπειας, ο ανθρωπισμός προϋποθέτει τη δίκαιη μεταχείριση και συμπεριφορά και η ευφυΐα διασφαλίζει την ορθή κρίση μέσα από μια ηγεσία που συγκεντρώνει και πληροί τα παραπάνω χαρακτηριστικά. Υπ’ αυτές τις προϋποθέσεις η ηγεσία εξεταζόμενη δύναται να θεωρηθεί ότι εμπεριέχει ή θα πρέπει να εμπεριέχει την έννοια της ηθικής και ο προβληματισμός «ηθική ηγεσία ή ηγεσία;» μπορεί να θεωρείται πλεονασμός, αφού η ηγεσία από μόνη της δεν έχει αξία.
10. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 12
Κωνσταντίνος Ανδρουλιδάκης Η καντιανή θεμελίωση της τελολογικής ηθικής
abstract | view |  rights & permissions
Το κύριο ζήτημα της εργασίας αναφέρεται στο ερώτημα: είναι πράγματι η καντιανή ηθική μόνο δεοντοκρατική (ή δεοντολογική) και φορμαλιστική, όπως θεωρείται συνήθως, ή μήπως αναγνωρίζει και σκοπούς του πράττειν και των πράξεων, οπότε είναι τελολογική; Μέσω επανεξετάσεως του θέματος, βάσει μιας νέας μελέτης των κειμένων και ακριβέστερης διάκρισης των ζητημάτων, η εργασία καταλήγει στο ότι η καντιανή ηθική, ενώ από μια άποψη είναι δεοντολογική, από άλλη άποψη παρέχει μια νέα θεμελίωση της τελολογικής καθώς και της ουσιαστικής ή περιεκτικής ηθικής των αξιών.
11. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 12
Σταυρούλα Νικολή Σύνδεση του ηθικού προβληματισμού με τα πράγματα καθαυτά: (a priori και a posteriori έννοιες στην ηθική φιλοσοφία του Καντ)
abstract | view |  rights & permissions
Παρουσιάζεται η βασική θέση της ηθικής φιλοσοφίας του Καντ πως η καθαρή βούληση δεν είναι δυνατόν να κυριαρχείται από συγκεκριμένες ηθικές αρχές, οι οποίες μας υποχρεώνουν τι πρέπει να πράττουμε. Αντίθετα, είμαστε ελεύθεροι να επιλέξουμε κάποιες αρχές ηθικές, με βασική προϋπόθεση τη συνέπειά μας προς αυτές. Η έλλειψη συνέπειας σε τέτοιες αρχές οδηγεί σε έλλειψη επικοινωνίας απέναντι στους άλλους, ενώ καθιστά προβληματική και την ουσία της ελευθερίας μας. Έτσι, οφείλουμε να πράττουμε με τέτοιο τρόπο ώστε η ρυθμιστική αρχή της βούλησής να μπορεί να καταστεί «καθολικός νόμος». Κατόπιν, συνδέοντας την ηθική φιλοσοφία με την έννοια του πράγματος καθαυτό, αναλύεται ο τρόπος που οι ηθικές αρχές, μη συναγόμενες a posteriori, τίθενται a priori γιατί αναφέρονται όχι στο γιατί γίνεται κάτι αλλά σε οτιδήποτε πρέπει να γίνει. Καταλήγοντας, όπως ο Καντ διαχώριζε φαινόμενα και πράγματα καθαυτά, όπου τα πρώτα καθορίζονται από την εμπειρία, ενώ τα δεύτερα από την a priori γνώση, έτσι και στην ηθική του διδασκαλία αποδέχεται την ύπαρξη a priori αρχών, οι οποίες δύνανται να καθορίζουν τη ζωή του ανθρώπου, να οδηγούν στο τι δέον γενέσθαι, δέχεται το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι αυτές οι αρχές δεν μπορούν να στοιχειοθετήσουν και να καθοδηγήσουν την ανθρώπινη συμπεριφορά, αν δεν επικυρωθούν μέσω της εμπειρίας.
12. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 12
Ερμόλαος Ψαριανός Αριστοτέλης και Dewey: Περί έξης και λόγου
abstract | view |  rights & permissions
Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής νοηματοδοτείται με πολλαπλούς τρόπους εννοιολογικής φύσης που διαμορφώνουν το βίο του κάθε ανθρώπου, δύο εκ των οποίων αφορούν την έξη και το λόγο, έννοιες μείζονος σημασίας αρχικά στον Αριστοτέλη και αργότερα στον John Dewey. H παρούσα εργασία στοχεύει στην εννοιολογική διερεύνηση των αρχών που διέπουν την έννοια της έξης, στην αριστοτελική και ντιουιανή φιλοσοφία, αναδεικνύοντας τις κυριότερες νοηματοδοτικές εκφάνσεις της. Αρχικά θα αναφερθούμε στην αριστοτελική αντίληψη περί έξης, η οποία διχοτομείται σε σωστή και λανθασμένη, προσδίδοντας ιδιαίτερο ρόλο στην ατομικότητα του υποκειμένου˙ έπειτα θα κάνουμε λόγο για την έννοια της έξης στον Dewey, ο οποίος προσδίδει μια εναλλακτική διάσταση κοινωνικής φύσεως.
13. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 12
Θεοδώρα Τζανετάκη Η ευτυχία, το αρχαιότερο όνειρό μας: Η πρόταση του Απολλωνίου Τυανέα
abstract | view |  rights & permissions
Η παρούσα ανακοίνωση πραγματεύεται τη φιλοσοφία του νεοπυθαγόρειου Απολλώνιου Τυανέα (1ος αιώνας μ.Χ.), κυρίως μέσα από το κείμενο Βίβλος σοφίας και συνέσεως αποτελεσμάτων Απολλωνίου του Τυανέως, που αποτέλεσε το θέμα της διδακτορικής μου διατριβής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η βιοσοφία του Απολλώνιου Τυανέα θεμελιώνεται στη σύνδεση του ανθρώπου με το φυσικό και υπερφυσικό κόσμο, στηριγμένη σε μία ιδιαίτερη σχέση θεού και ανθρώπου, δίνοντάς του πρόσβαση στα μυστήρια της ζωής και την δυνατότητα συμμετοχής στη διαμόρφωση της πραγματικότητας. Η σχέση του ανθρώπου με το θεϊκό δεν βασίζεται σε κάποια δογματική θρησκευτική διδασκαλία, αλλά εκφράζει την πρωταρχική ανάγκη του για σοφία και ενότητα. Το πανανθρώπινο αυτό αίτημα εκπληρώνεται στο πρόσωπο του δασκάλου, που κινητοποιεί σε τέτοιο βαθμό τις δυνάμεις του μαθητή, ώστε να τον εντάσσει στην πραγματικότητα με οξυμένες όλες του τις λειτουργίες και ανοιχτή την καρδιά του στην προσφορά. Η φιλοσοφία του Τυανέα, φωτίζοντας το δρόμο που οδηγεί στον κόσμο της αγάπης, της αλληλεγγύης, της πίστης και της γνώσης που τα περιλαμβάνει όλα, είναι ένα ισχυρό αντίδοτο σε όλα τα κοινωνικά, πολιτικά και προσωπικά αδιέξοδα που βιώνει ο σύγχρονος άνθρωπος.
14. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 12
Αντωνία Ποθουλάκη Σωματεμπόριο (“trafficking”) και ηθική
abstract | view |  rights & permissions
Στην εισήγηση που ακολουθεί θα προσπαθήσουμε να αξιολογήσουμε ηθικά το φαινόμενο «τράφικινγκ», σύμφωνα με τις απόψεις του ηθικού εγωισμού, της δεοντολογίας, του ωφελιμισμού και της ηθικής της αρετής. Θα γίνει σχολιασμός του ζητήματος των γυναικών/ θυμάτων της εξαναγκαστικής πορνείας και των συνεργών της εμπορίας λευκής σαρκός – των εμπόρων του σεξ και των πελατών. Αξίζει να σημειωθεί πως δεν μπορεί να απαντήσει κάποιος με βεβαιότητα δικαίου σε ερωτήματα θεμελιακά και αμφιλεγόμενα που απευθύνονται κατά πρώτο λόγο στη συνείδηση του καθενός. Τα ερωτήματα αυτά υπερβαίνουν τα κλασικά ερωτήματα της ηθικής, όπως «ηθική» ή «ανήθικη» πράξη, «καλός» ή «κακός» άνθρωπος, και αγγίζουν τα ζητήματα που αφορούν την υπόσταση του ανθρώπου και τον ορισμό του ανθρώπινου όντος. Τα ερωτήματα αυτά θα υποβληθούν σε επεξεργασία και θα σχολιασθούν κατά το δυνατόν. Είναι σκόπιμο να τονίσουμε ότι η παράνομη πορνεία διαφέρει από την ηθελημένη, γιατί μια γυναίκα μπορεί να διαθέσει το σώμα της ή να το εκμεταλλευτεί όπως αυτή επιθυμεί. Επομένως δεν έχουμε σκοπό να ηθικολογήσουμε σχετικά με «πόρνες» και «ιερόδουλες». Σκοπός μας είναι να παρουσιαστεί η καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ο σεβασμός προς την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ο οποίος συνιστά την ειδοποιό μας διαφορά από τα άλλα ζώα. Το «τράφικινγκ» συντρίβει το ηθικό στοιχείο της γυναίκας, καθώς είναι εξαναγκασμένη με το καθεστώς της βίας να ικανοποιεί τις απαιτήσεις των πελατών χωρίς διακρίσεις. Πρόκειται ξεκάθαρα για εργαλειοποίηση του γυναικείου σώματος. Η εξαναγκαστική πορνεία είναι καταδικαστέα και αμαυρώνει περισσότερο την ψυχή της γυναίκας. Την μεταμορφώνει από άνθρωπο σε «υπάνθρωπο», σε «εμπόρευμα».
15. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 2 > Issue: 1
Ευαγγελία Μαραγγιανού Η έννοια της μεταβολής ως υπέρβασης του θανάτου στην αρχαία ελληνική μυθολογία και στην προσωκρατική φιλοσοφία
abstract | view |  rights & permissions
O θάνατος αποτελούσε πάντοτε για τον άνθρωπο ένα φαινόμενο απειλητικό, που προσπαθούσε συνήθως να το αντιμετωπίσει, καταφεύγοντας είτε στη θρησκεία και τον μύθο είτε στη φιλοσοφία. Οι Έλληνες, λαός αισιόδοξος, δεν θέλησαν, εκτός ολίγων περιπτώσεων, να θεωρήσουν τον θάνατο ως το οριστικό τέλος της ζωής. Έβλεπαν το νεκρό σώμα να αφανίζεται, αλλά πίστευαν ότι η ζωή μπορεί να συνεχιστεί έξω και πέρα από αυτό. Κατ’ αρχάς πρέπει να επισημάνουμε ότι τρεις είναι οι βασικές απαντήσεις που έδωσαν οι Έλληνες μυθολόγοι και οι Προσωκρατικοί στο ακόλουθο ερώτημα: «με ποιόν τρόπο είναι δυνατόν η ζωή να εξακολουθεί να υπάρχει μετά τον θάνατο του σώματος;» Η ζωή μπορεί να συνεχιστεί κατ’ αυτούς και μετά το θάνατο, αν δεχθούμε ότι ισχύουν τα φαινόμενα της μεταμόρφωσης, της μετεμψύχωσης και του μετασχηματισμού. A)Η μεταμόρφωση: O άνθρωπος κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις (π.χ., ανείναι ωραίος και ευνοούμενος των θεών) μπορεί να μεταμορφωθεί πεθαίνονταςσε φυτό, πουλί ή αστερισμό, διατηρώντας ένα αμυδρό ίχνος της αρχικής τουπροσωπικότητας, όπως συνέβη με τον Υάκινθο, τον Κυπάρισσο, τη Μυρσίνη,τον Νάρκισσο, την Αλκυόνη, τον Κύκνο, τους Διoσκούρους κ.λπ.B)Η μετεμψύχωση ή μετενσάρκωση: Ο θάνατος αποσυνθέτει το σώμα, αλλ’αυτό δεν σημαίνει και τον αφανισμό του ανθρώπου, γιατί αυτός δεν είναι μόνουλικό ον, εφ’ όσον αποτελείται επίσης από την αθάνατη ψυχή του, η οποίασυνεχίζει να ζει μετά τον θάνατο του σώματος, διατηρώντας την ταυτότητάτης. Αν είναι καθαρή, εισέρχεται στο θεϊκό βασίλειο και απολαμβάνει τηντέλεια μακαριότητα. Αν όμως δεν έχει καθαρθεί πλήρως, μετενσαρκώνεται,ακολουθώντας ένα κύκλο διαδοχικών γεννήσεων και θανάτων μέσα από νέεςμορφές ζωής, μέχρις ότου αποβάλει κάθε ρύπο (πάθη, κακίες κ.λπ.). Αυτόπου αποκαλούμε γέννηση είναι στην πραγματικότητα η αρχή μιας ύπαρξηςδιαφορετικής από την προηγούμενη, ενώ θάνατος είναι το τέλος μιας μορφήςπου θα τη διαδεχθεί μία άλλη (Οβιδίου, Μεταμορφώσεις, XV, 245-261). Τιςαντιλήψεις αυτές υιοθετούν κυρίως οι Ορφικοί (DK B 17, B 20), οι Πυθαγό­ρειοι (Φιλολάου, DK B 14) και ο Εμπεδοκλής (DK B 117).Γ) Ο μετασχηματισμός των στοιχείων που αποτελούν το ανθρώπινο σώμα ή ταποικίλα όντα του φυσικού κόσμου: Η θεωρία αυτή βασίζεται στην πεποίθηση ότι η ύλη από την οποία αποτελείται τόσο ο άνθρωπος όσο και όλα τα άλλα πλάσματα δεν γεννιέται ούτε χάνεται, αλλά μετασχηματίζεται, εφ’ όσον όλα τα πράγματα προέρχονται από την ένωση και το διαχωρισμό προϋπαρχόντων άφθαρτων και αμετάβλητων υλικών (δηλαδή από τα τέσσερα βασικά στοιχεία κατά τον Εμπεδοκλή (DK B 6, b 8, b 17, b 21) ή από απειροελάχιστα υλικά σωματίδια κατά τον Λεύκιππο και τον Δημόκριτο (DK Α 7, Α 10, Α 14, Α 15, Α 67). Αυτά άλλοτε ενώνονται μεταξύ τους και άλλοτε διαχωρίζονται, υπό την επίδραση κινητηρίων δυνάμεων, με αποτέλεσμα να σχηματίζονται νέα σώμα­τα, ενώ τα παλαιά αποσυντίθενται. Στη διαδικασία αυτή υπάγονται, κατά τον Δημόκριτο, και οι ανθρώπινες ψυχές, οι οποίες αποτελούνται από λεπτά, σφαι­ρικά, λεία και κινητικά άτομα που εισέρχονται στο σώμα με την αναπνοή, δια­χέονται σε όλα τα σημεία του, δίδουν τη ζωή και εκτελούν διάφορες λειτουργί­ες, όπως είναι η κίνηση, η αίσθηση και η νόηση, για να το εγκαταλείψουν την ώρα του θανάτου και να διαχυθούν στο σύμπαν, μέχρις ότου σχηματίσουν νέ­ους συνδυασμούς με τη μεταξύ τους συναρμογή (Δημοκρίτου, DK Β 1). Η με­ταμόρφωση, η μετεμψύχωση και ο μετασχηματισμός εμπεριέχονται στην ευρύ­τερη έννοια της μεταβολής, τη σημασία της οποίας επεσήμανε, μεταξύ άλλων, ένας από τους σημαντικότερους Προσωκρατικούς, ο Ηράκλειτος. Ο Εφέσιος φιλόσοφος πίστευε συγκεκριμένα ότι ο κόσμος και όλα όσα εμπεριέχονται σ’ αυτόν μεταβάλλονται αδιάκοπα, ομοιάζοντας μ’ ένα ποταμό, τα νερά του οποίου ευρίσκονται σε κατάσταση διαρκούς ροής (DK Β2, Β49a). Οι συνε­χείς αυτές μεταβολές αποτελούν στην πραγματικότητα μετασχηματισμούς του ἀειζώου πυρός, του βασικότερου στοιχείου όλων των όντων που ταυτίζεται με τον κόσμο, ο οποίος υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει πάντοτε (DK Β 30, Β 90). Στο πλαίσιο των ποικίλων μετασχηματισμών το κάθε στοιχείο μεταπίπτει στο αντίθετό του, με το οποίο αποτελεί αδιάσπαστη ενότητα. Κατά συνέπεια από τη ζωή δημιουργείται ο θάνατος και από τον θάνατο η ζωή, χωρίς ποτέ να σταματά η εναλλαγή αυτή (DK Β 88).
16. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 2 > Issue: 2
Σοφία Βουδούρη Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής και ο Πλούταρχος περί του Αλεξάνδρου
abstract | view |  rights & permissions
Ένα ιδιαίτερο γνώρισμα της ελληνικής φιλοσοφίας είναι η σύναψη του τρόπου ζωής του φιλοσοφούντος προς τα προβλήματα και τα ζητήματα που αφορούν άμεσα την κοινωνική και πολιτική ζωή των πόλεων εντός των οποίων αυτός ζη. Έτσι στο ερώτημα «Ποιό είναι το έργο της φιλοσοφίας;» η ελληνική φιλοσοφική παράδοση, κυρίως από το Σωκράτη και εξής, δέχεται σε γενικές γραμμές ότι το έργο της φιλοσοφίας είναι στενά συνυφασμένο με τη ζωή εντός της πολιτικής κοινωνίας. Ακόμη στους πρώιμους πλατωνικούς διαλόγους υποστηρίζεται η άποψη ότι ο τρόπος του βίου του φιλοσόφου έχει μεγάλη σημασία για την πολιτική κοινωνία και ότι μεταξύ των λεγομένων και των πραττομένων υπό του φιλοσοφούντος πρέπει να υπάρχει συμφωνία. Μάλιστα ο Σωκράτης προβάλλεται ως ο κατ’εξοχήν φιλόσοφος που έχει βίον σύμφωνον τοῖς λόγοις πρὸς τὰ ἔργα (Λαχ.118c6-c7). Όπως παρατηρούν βαθυστόχαστοι γνώστες και ερευνητές της ελληνικής φιλοσοφίας, όπως είναι ο John M. Cooper και ο P. Hadot, το συγκεκριμένο γνώρισμα της ελληνικής φιλοσοφίας είναι πολύ σημαντικό και προσδίδει σ’ αυτήν σπουδαίο κύρος, μολονότι σήμερα δεν φαίνεται να έχει ευρεία απήχηση. Όμως κατά την αρχαιότητα είχε μεγάλη ισχύ και σε τέτοιο βαθμό μάλιστα ώστε ορισμένοι όχι απλώς να ισχυρίζονται ότι οι φιλόσοφοι πρέπει να ζουν βίο σύμφωνο προς τις θεμελιώδεις πίστεις και δοξασίες τους (Σωκράτης, Διογένης, Επίκουρος, Αντισθένης, κ.ά.) αλλά και ότι πρέπει να θεωρούνται ως φιλόσοφοι ακόμη και εκείνοι που δεν διατύπωσαν κάποια θεωρία (ή δεν έγραψαν κάποιο έργο), αλλά έζησαν και έπραξαν έργα τέτοια που καθιστούν αυτούς φιλοσόφους. Την άποψη αυτή υποστηρίζει ο εκ Χαιρωνείας φιλόσοφος Πλούταρχος, ο οποίος δέχεται ότι ο Αλέξανδρος Φιλίππου ο Μακεδών (δηλαδή o Μέγας Αλέξανδρος) είναι όντως φιλόσοφος.
17. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 2 > Issue: 2
Ιωάννης Σ. Χριστοδούλου Ύφος και φιλοσοφία στην αρχαία Ελλάδα, μια σύγχρονη προσέγγιση
abstract | view |  rights & permissions
Οι Επτά Σοφοί, σύμφωνα με τον Σωκράτη του πλατωνικού Πρωταγόρα, θεωρούνται ως οι «παλαιοί» της φιλοσοφίας και η φιλοσοφία τους είναι «βραχυλογία λακωνική». Τί σημαίνει ένας τέτοιος ορισμός; Είναι η φιλοσοφία των προγόνων της φιλοσοφίας παρωχημένη; Στο άρθρο μου τονίζω δύο σημεία: το πρώτο είναι η αφοριστική τάση, η οποία είναι εγγενής στη φιλοσοφική σκέψη, παρόλο που υπάρχουν διάφορες μορφές φιλοσοφικής γραφής. Για παράδειγμα, στους πλατωνικούς διαλόγους βρίσκουμε διατυπωμένες αρχές με τη μορφή αφορισμών. Το δεύτερο που επισημαίνω είναι πως η σύγχρονη φιλοσοφική έρευνα επιβεβαιώνει την αξία των φιλοσοφικών θέσεων που έχουν αφοριστικό στυλ. Αυτές οι θέσεις είναι κυρίως ο ιντερναλιστικός υποκειμενισμός και ο ενορατισμός. Επίσης οι σύγχρονοι φιλόσοφοι καταφάσκουν παραγωγικά την πολυμορφία της φιλοσοφικής μεθοδολογίας. Συμπεραίνω, λοιπόν, ότι αυτό που ο Πλάτων χαρακτηρίζει ως τρόπο του φιλοσοφείν των «παλαιών της φιλοσοφίας» παραμένει μια διαχρονική μέθοδος του φιλοσοφείν.
18. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 2 > Issue: 2
John Glucker Δυσκολίες καὶ ἀπορίες στὸν πλατωνικὸν Ἴωνα
abstract | view |  rights & permissions
Στὴν ἀνακοίνωσή μου θ᾿ἀσχοληθῶ μέ μερικὲς ἀσυνέπειες, ἀπορίες καὶ ἄλλες δυσκολίες που ἔχω ἀντιμετωπίσει διαβάζοντας τὸν πλα-τωνικὸ διάλογο Ἴων ὡς διάλογο, δηλ. ὡς μιὰ συζήτηση, φιλοσοφικὴ βεβαίως, ἀλλὰ ἀκόμα συζήτηση μεταξὺ δύο προσώπων. Αὐτὸ πού πα-ρατηρεῖ κανεὶς διαβάζοντας τὸν διάλογο προσεκτικὰ εἶναι ὅτι ὁ Σωκράτης πολὺ συχνὰ ἐκμεταλλεύεται τὴν φιλοσοφικὴ ἀφέλεια τοῦ συνομιλητῆ του, ἀλλάζοντας μέσα στὸ διάλογο τὴ σημασία κεντρικῶν λέξεων, ἀποδίδοντας στὸν Ἴωνα πράγματα καὶ ἰδέες πού ὁ Ἴων ποτὲ δὲν ἐξέφρασε, καί κατηγο-ρώντας αὐτὸν γιὰ κάτι πού δέν ἔκανε αὐτὸς, ἀλλὰ μᾶλλον τὸ ἔκανε ὁ ἴδιος ὁ Σωκράτης. Δὲν προσφέρω καμμία “μαγικὴ θεραπεία”·φτάνει νὰ δείξω, πολὺ συχνὰ γιὰ πρώτη φορὰ, τὴν ὕπαρξη τέτοιων δυσκολιῶν.
19. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 2 > Issue: 2
Αναστασία Δημητρακοπούλου Η δομή της ανθρώπινης ψυχής και η μορφή του πολιτεύματος κατά τον Πλάτωνα
abstract | view |  rights & permissions
Κατά τον Πλάτωνα η πορεία της πόλης εξαρτάται από την ηθική και την πνευματική στάθμη των πολιτών της. Όταν οι πολίτες είναι χείριστοι, αντιστοίχως και η πόλη, όπως και το πολίτευμα, θα νοσούν από την ίδια ασθένεια. Ως εκ τούτου, η άριστη πόλη κάποια στιγμή εξαιτίας των ηθών των πολιτών της θα εκπέσει σ’ έναν κατώτερο τύπο πολιτεύματος· η πορεία της αυτή θα συνεχισθεί, δηλαδή η έκπτωση στους κατώτερους τύπους. Ο Πλάτων αποδέχεται την κυκλική διαδοχή στα πολιτεύματα, πράγμα το οποίο δεν δέχεται ο Αριστοτέλης, ο οποίος επικρίνει τις θέσεις του δασκάλου του. Η διαφορά τους βρίσκεται στις διαφορετικές αρχές επί των οποίων θεμελιώνουν τις προτάσεις τους για το ζήτημα της μεταβολής των πολιτευμάτων. Ο Πλάτων δεν κάνει ιστορική ή κοινωνιολογική θεώρηση του θέματος, όπως ο Αριστοτέλης, αλλά θέτει το ζήτημα σε φιλοσοφικά θεμέλια. Η ερμηνεία που δίδει επηρεάζεται από τις απόψεις του περί ψυχής.
20. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 2 > Issue: 2
Νικόλαος Μαστοράκος Ο Φουκώ για την «επιμέλεια εαυτού» στην ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα
abstract | view |  rights & permissions
Ο Μισέλ Φουκώ, συζητώντας το θέμα της «επιμέλειας εαυτού» στον τρίτο τόμο της Ιστορίας της σεξουαλικότητας, στρέφεται σε μιαν ανάλυση της σχέσης μεταξύ της ηδονής και των ηθικών ζητημάτων, όπως εμφανίζεται μέσα στον χώρο του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού. Αυτή ορίζεται από τρία αλληλένδετα ζητήματα: από το συσχετισμό της απόλαυσης και της αισθητικής της ύπαρξης, από τη μετάβαση από την πολιτική τέχνη του βίου στην προσωπική τέχνη του εαυτού, και τέλος από τη συγκρότηση του υποκειμένου. Ο Φουκώ διαπιστώνει ότι κάθε ηθική πράξη προϋποθέτει μιαν ορισμένη «πρακτική του εαυτού μας», η άσκηση της οποίας απέβλεπε στο «γνώθι σαυτόν» και προσέφερε στο άτομο τη δυνατότητα της υπέρβασης του εαυτού του και του ελέγχου των παθών και των επιθυμιών του. Όμως αυτή ήταν κυρίως μια μορφή άσκησης της ελευθερίας κατά το δέον. Η ηθική, η οποία απέρρεε από αυτήν την πρακτική, επέτρεπε την συγκρότηση του υποκειμένου και είχε παραδειγματική αξία, η οποία διαχεόταν στα πεδία της κοινωνίας και της πολιτικής. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η επιμέλεια του εαυτού καθίστατο και μέριμνα για τους άλλους.