Displaying: 61-80 of 111 documents

0.287 sec

61. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 62
Δημήτριος Σ. Πατέλης Πτυχές του δια της πληροφορικοποίησης εκφυλισμού της έρευνας επί κεφαλαιοκρατίας
abstract | view |  rights & permissions
Στην ανακοίνωση1 εξετάζονται ορισμένες τάσεις που εκδηλώνονται στην επιστημονική δραστηριότητα, ως αποτέλεσμα των οποίων η πληροφορία αποσπάται από τη γνωστική διαδικασία και λειτουργεί ως αυταξία, σε αντιδιαστολή με την πραγματική σημασία της και την αυθεντική γνώση. Έτσι, η προσοχή επικεντρώνεται στην τεχνολογία κωδικοποίησης-αποκωδικοποίησης της πληροφορίας. Αυτή η τάση συνδέεται με την θριαμβευτική επιβολή ποικίλων επιστημομετρικών, βιβλιομετρικών κ.ο.κ. δεικτών, και τη συνακόλουθη εκθετική αύξηση της παραγωγής-προαγωγής επιστημονικών δημοσιεύσεων. Δεδομένου ότι η ταχύτητα πρόσληψης και αντίδρασης στην πληροφορία είναι αντιστρόφως ανάλογη του βάθους και της κριτικής επεξεργασίας της, εξυπακούεται ότι και οι δυνατότητες αποκωδικοποίησης, γενίκευσης και διακρίβωσης της πραγματικής συμβολής μιας εκάστης των δημοσιεύσεων στην προαγωγή της πραγματικής έρευνας, είναι νομοτελώς αντιστρόφως ανάλογες του όγκου και των ρυθμών αύξησής τους. Η ίδια η αλήθεια μετατοπίζεται από την αναφορά στο μέρος του επιστητού που συνιστά το γνωστικό αντικείμενο, στο καθ’ ύλην αρμόδιο θεσμικό συλλογικό υποκείμενο, τα κριτήρια του οποίου ανάγονται πρακτικά στο δίκτυο καταχώρησης και αναγνώρισης της σχετικής πληροφορίας, ενώ ο επιστήμονας υποβαθμίζεται σε τεχνολόγο, εξειδικευμένο στη χρήση τεχνικών προσπορισμού νέων επιστημονικών γεγονότων και δεδομένων, ή στην επιτήδειο επιλεκτική εμπλοκή σε συγκυριακά δημοφιλείς θεματικές, που του διασφαλίζουν ευάριθμες δημοσιεύσεις, αναφορές, αναγνώριση, κ.ο.κ. Η “έρευνα” ανάγεται συχνά σε επιστημονικοφανείς λεκτικοποιήσεις παραστάσεων, σε διαχείριση του λόγου (του κειμένου), σε συνειρμικές (ή και ασυνάρτητες) αναφορές και “θεματοποιήσεις”, σε “πλαισιώσεις” και ”αναπλαισιώσεις” κατά το δοκούν, κ.ο.κ. εντός ενός τελετουργικά προσδιορισμένου πλαισίου βερμπαλισμών και λεξιλαγνείας. Η υπέρβασή αυτού του καταστροφικού αδιεξόδου είναι εφικτή μόνο στην κατεύθυνση του αγώνα για αυθεντικά επιστημονική θεωρία, μεθοδολογία και στάση ζωής, βάσει της λογικής του γνωστικού αντικειμένου και των πραγματικών αναγκών της ανθρωπότητας.
62. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 67
Νικήτας Αλιπράντης Yφή των σχέσεων φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας και ο κοινωνιολογισμός
abstract | view |  rights & permissions
Οι σχέσεις φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας συνδέονται με τις διαφορές του αντικειμένου και της μεθόδου, οι οποίες καθορίζονται κατ’ ανάγκην από τις θεωρήσεις των κοινωνιολόγων. Συνεπώς η μόνη οδός για να προσδιορισθούν οι σχέσεις τους είναι η κατάρτιση μιας τυπολογίας με βάση την σχηματική ταξινόμηση των κοινωνιολογικών θεωρήσεων, ατομικών ή συλλογικών (σχολών). Λόγω της τεράστιας ποικιλίας των τελευταίων, μόνον ως απόπειρα μιας μερικής τυπολογίας μπορεί να νοηθεί η παρούσα εισήγηση. Με αυτό το δεδομένο μπορούν ενδεικτικά να κατηγοριοποιηθούν οι σχέσεις σε πέντε ομάδες: 1) σύμπτωση (συνύπαρξη) κοινωνιολογίας και φιλοσοφίας στο ίδιο πρόσωπο (G. Simmel, σχολή της Φρανκφούρτης), 2) αβαθής φιλοσοφική βάση στην πρώιμη εξελικτική κοινωνιολογία (A. Comte, H. Spencer), 3) συγκεκριμένες αλλά διαφοροποιημένες επιδράσεις της φιλοσοφίας στην κοινωνιολογία (επιλεκτική αναφορά: F. Tönnies, M. Weber), 4) επαμφοτερίζουσα και προβληματική σχέση του θετικιστικού εμπειρισμού με τη φιλοσοφία· εν προκειμένω μπορούν να διακριθούν σχηματικά οι εξής εκφάνσεις: α) αίτημα ανεξαρτησίας από τη φιλοσοφία (E. Durkheim, V. Pareto), β) απόπειρα σύνθεσης των αντιθετικών κατευθύνσεων, ιδεαλιστικής–θετικιστικής (T. Parsons), γ) πραγματιστικές και ψυχολογικές καταβολές του αμερικανικού συμπεριφορισμού – και συναφώς του δομολειτουργισμού – και ακραίος εμπειρισμός (κοινωνιολογισμός), τέλος 5) η κατά βάση νιτσεϊκής επίδρασης άρνηση της κοινωνιολογίας στο μεταμοντερνισμό (J. F. Lyotard, J. Baudrillard, κ.ά.).
63. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 7
Αλεξάνδρα Αναστασιάδου Ο κοσμολογικός και ο υπερβατικός Λόγος στην Ηρακλείτεια και στην Ιωάννεια διανόηση
abstract | view |  rights & permissions
Η αρχαϊκή ελληνική διανόηση μέσα από άδηλες προοπτικές προέβη διά του Ηρακλείτου του Εφεσίου (540-480 π.Χ) σε ενδελεχή ανίχνευση της απειρότητας του σύμπαντος και του διηνεκούς αυτού γίγνεσθαι, αποκαλύπτοντας στους εν εγρηγόρσει ευρισκομένους ότι υπάρχει ο κεκρυμμένος Λόγος, ως «τὸ μὴ δῦνόν ποτε». Στη διαχρονικότητα της φιλοσοφικής ανέλιξης o χριστιανικός στοχασμός διά του Ευαγγελιστού Ιωάννου ταύτισε τη «νόησιν της νοήσεως» προς τον αΐδιον Λόγον, οπότε και προέκυψε το ερώτημα της προελεύσεως της εννοίας του Λόγου στην Iωάννειαν θεολογία. Η παρούσα ανακοίνωση θέτει υπό κρίσιν την άποψιν του νεοπλατωνικού Αμελίου συμφώνως προς την οποίαν ο Ιωάννης εμπνεύσθηκε την έννοιαν του Λόγου, διά της οποίας προσφωνεί τον Κύριον Ιησούν, ως μόνον εκ των συγγραφέων της Καινής Διαθήκης, ο οποίος απαντά και στη σκέψη του Ηρακλείτου. Προσεγγίζοντας ερμηνευτικά τις σωζόμενες γραπτές πηγές και τις μαρτυρίες, επιδιώκομεν να διαπιστωθή κατά το δυνατόν υπό ποίαν λογικήν και υπαρξιακή διάσταση «ἐν τῇ τῆς οὐσίας ταυτότητι» υφίσταται η ετερότητα εις την έννοιαν του Λόγου.
64. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 70
Αθανασία Θεοδωροπούλου Η πρόσληψη της πλατωνικής ψυχολογίας από τον Βησσαρίωνα: η περίπτωση του «αὐτοκινήτου»
abstract | view |  rights & permissions
Ο καρδινάλιος Βησσαρίων υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες λογίους και συνέβαλε στον επαναπροσδιορισμό της πλατωνικής φιλοσοφίας στη δυτική Ευρώπη του 15ου αιώνα. Το In Calumniatorem Platonis (1469) είναι το σημαίνον φιλοσοφικό έργο του και αποτελεί μία συστηματική παρουσίαση της πλατωνικής φιλοσοφίας. Πρόκειται για μία συγκροτημένη ανασκευή του Comparatio Philosophorum Platonis et Aristotelis (1458) του Γεωργίου Τραπεζούντιου, μιας πραγματείας που εναντιώνεται σθεναρά στον Πλάτωνα αναδεικνύοντας την υπεροχή του Αριστοτέλη. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα είναι η απόπειρα του Βησσαρίωνα να αντικρούσει την κατηγορία που επιρρίπτει ο Τραπεζούντιος στον Πλάτωνα αναφορικά προς την αδυναμία απόδειξης της αθανασίας της ψυχής. Προβάλλοντας την επιχειρηματολογία του Πλάτωνα που διατυπώνεται στο Φαίδρο (245c5-246a2), ο Βησσαρίων επιχειρεί να αποδείξει ότι ο Πλάτων τεκμηριώνει την αθάνατη φύση της ψυχής. Μέσω της συγκριτικής μελέτης των δύο κειμένων, του Πλάτωνα και του Βησσαρίωνα, η παρούσα εισήγηση επικεντρώνεται στην κριτική αποτίμηση της ερμηνευτικής προσέγγισης του πλατωνικού εγχειρήματος από τον Βησσαρίωνα και στην ανάδειξη των ερμηνευτικών αποκλίσεων αυτού, που υπαγορεύονται από τη γενικότερη σκοποθεσία της πραγματείας του: το συγκερασμό των πλατωνικών και αριστοτελικών αρχών.
65. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 72
Παναγιώτης Γ. Δέδες Καπιταλισμός και πορνεία
abstract | view |  rights & permissions
Eπιχειρείται η εξέταση της σύγχρονης πορνείας από ηθική σκοπιά, όπως τη διαμόρφωσε ο καπιταλισμός στο πρόσωπο της πόρνης. Σκοπός μας είναι ο προσδιορισμός των φαινομένων αυτών της ηθικής που, εκτός από τη θεωρητική τους διάσταση, αγγίζουν και τις πρακτικές διαστάσεις της ηθικής επιληψιμότητας. Η μεθοδολογική προσέγγιση βασίζεται στη δυ-νατότητα της καπιταλιστικής δυναμικής να παράγει τρόπον τινά “ανθρώπινα απορρίμματα” και στη μη δυνατότητα της πόρνης να αίρει το δεσμό της με το χρήμα, ως τον μαστροπό της υπηρεσίας που προσφέρει. Τα συμπεράσματα εστιάζονται στην ανάγνωση του καπιταλισμού, ο οποίος κατηγορεί την πόρνη ως παρία της κοινωνίας, την διώκει και ταυτόχρονα τη συντηρεί καθοδηγώντας την στη δουλεία ενός παρασιτικού και ταυτόχρονα διαστροφικού μόχθου, στερώντας από αυτήν οποιαδήποτε βοήθεια για ηθική μεταστροφή και για εύρεση της αλήθειας. Συμπερασματικά παρόλο που αναγνωρίζεται η πλήρης εμπορευματοποίηση της προσωπικότητας ως το μόνο εκπορευόμενο στοιχείο, προτείνεται μια ορθότερη ανάγνωση της υπεραξίας της ύπαρξης από το ίδιο το υποκείμενο, προκειμένου η λήθη στην ανυπαρξία να δώσει τη θέση της στην μνήμη της αξίας, έτσι όπως αυτή προσεγγίζεται από τη σκέψη των φιλοσόφων, όπως Ζ. Michea, Η. Arendt, Ζ. Bauman, Α. Gorz και Γ. Σαγκριώτη.
66. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 72
Γεώργιος Πολίτης Κοινωνικό συμβόλαιο: λίκνο κόκκινων και μαύρων Ιακωβίνων
abstract | view |  rights & permissions
Το φιλελεύθερο δημοκρατικό υπόδειγμα ακολούθησε την αντίληψη της πολυειδίας των αρχών, η οποία διέπει την αγγλοσαξωνική ηθική φιλοσοφία. Στον αντίποδα, ο κρατικός σοσιαλισμός ακολούθησε την αντίληψη του ενός δρόμου, που εκπηγάζει από τις αρχές της φιλοσοφίας του Ρουσσώ. Στοιχεία αυτών των αρχών εντοπίζονται στην επαναστατική θεωρία του Μαρξ και των Μπολσεβίκων. Ωστόσο στις ίδιες αρχές βρήκε ερείσματα και η μεσοπολεμική ακροδεξιά. Οι κοινές αφετηρίες αυτών των κατευθύνσεων μπορούν να αναζητηθούν τόσο στο αφηρημένο σχήμα της γενικής βούλησης όσο και στην αποσύνδεση της από τη βούληση των πολλών. Μάλιστα την αποσύνδεση συνοδεύει η υποκατάσταση της βούλησης των πολλών από αυτόκλητους ερμηνευτές της γενικής βούλησης. Με αυτό το ριψοκίνδυνο άλμα η βούληση των πολλών υποκαθίσταται από τη βούληση όσων διατείνονται ότι γνωρίζουν το μοναδικό δρόμο για τον ηθικό βίο ή εμφανίζονται ως μοναδικοί κάτοχοι της αλήθειας των ιστορικών νόμων. Το χρώμα που οι αυτόκλητοι σωτήρες επιλέγουν για να αυτοπροσδιορισθούν είναι διαφορετικό, καθορίζεται από την επιλογή του αντικειμένου της σωτηρίας, εάν δηλαδή θα σώσουν τον λαό και την εργατική τάξη ή την πατρίδα και τη φυλή. Όμως το φιλοσοφικό λίκνο που τους γεννά είναι το ίδιο. Μολονότι ο Ρουσσώ δεν επεδίωξε την ηθική νομιμοποίηση του αυταρχισμού, η θεωρία του γνώρισε συναφείς αναγνώσεις.
67. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 72
Παναγιώτα Ψυχογιού, Γεώργιος Πολίτης H σύζευξη αρνητικής και θετικής ελευθερίας στην αναρχική φιλοσοφία του Πιοτρ Κροπόκτιν
abstract | view |  rights & permissions
Ο ασφαλέστερος τρόπος προσέγγισης της έννοιας της ελευθερίας στη φιλοσοφία του Κροπότκιν είναι μέσω της ανάλυσης που ακολουθεί τη μεταγενέστερη διάκριση αρνητικής και θετικής ελευθερίας η οποία συνδέεται με τον Aΐζάια Μπερλίν. Ο Ρώσος διανοητής εκκινεί από μία αντίληψη της ελευθερίας ως ηθικού αυτοκαθορισμού, η οποία διέπεται εμφανώς από τις αρχές της θετικής ελευθερίας. Εν τούτοις δεν υποτάσσει την αυτονομία στην ετερονομία, αντίθετα την εκλαμβάνει ως σχέση αλληλεξάρτησης. Στο έργο του συναντάται εμμέσως η “ανθρωπολογική” ή “οντολογική” θεώρηση του τρόπου συγκρότησης του ανθρώπινου υποκειμένου με την “κανονιστική επιλογή” υπέρ μιας ορισμένης οργάνωσης της πολιτικής και της κοινωνίας. Αυτές καθιστούν δυνατή τη συνύπαρξη θετικής και αρνητικής ελευθερίας, δηλαδή τόσο την ατομική όσο και τη συλλογική ελευθερία. Η μελέτη του έργου του αναδεικνύει μία σχετική ανακολουθία μεταξύ της ελευθερίας των ατόμων να καθορίσουν τη ζωή τους και των αντικειμενικών, φυσικών διαδικασιών, τις οποίες επικαλείται ο Κροπότκιν. Παρά ταύτα ο ίδιος θεωρεί την κοινωνική επανάσταση ως συλλογική απόφαση, στηρίζει δε την κοινωνική του πρόταση τόσο στην αυτοοργάνωση, όσο στην αλληλοβοήθεια και στον κοινοτισμό. Με αυτόν τον τρόπο οδηγείται σε μια ιδιαίτερη σύζευξη των δύο φαινομενικά αντιθετικών διαστάσεων της ελευθερίας.
68. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 74
Ζωή Αντωνοπούλου-Τρεχλή Η αβάσταχτη βαρύτητα της διδασκαλίας της φιλοσοφίας: (στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση)
abstract | view |  rights & permissions
Με δεδομένη τη δύσκολη κατάσταση του μαθήματος της φιλοσοφίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, παρουσιάζεται μια πρόταση διδασκαλίας φιλοσοφικά αποδεκτή και παιδαγωγικά νόμιμη, εφόσον, αφενός, δεν προδίδει την ουσία της φιλοσοφίας ως «δημιουργικής ελευθερίας του φιλοσοφείν» και, αφετέρου, εμπνέεται από τα σύγχρονα δεδομένα της παιδαγωγικής επιστήμης. Διάλογος και πολυφωνία, στο πλαίσιο διερευνητικών και συνεργατικών διαδικασιών μάθησης, με την υιοθέτηση ενός νέου τύπου (πολυ)γραμματισμού (multiliteracy) και τη χρήση των δυνατοτήτων που παρέχει η τεχνολογία, σε συνδυασμό με την ερμηνευτική προσέγγιση φιλοσοφικών κειμένων, μπορούν να υπηρετήσουν αποτελεσματικά τους βασικούς στόχους της φιλοσοφικής στοιχείωσης (προβληματοποίηση, εννοιοποίηση, επιχειρηματολογία), ανανεώνοντας συγχρόνως το ενδιαφέρον των εκπαιδευτικών και καθιστώντας το μάθημα ελκυστικό για τους μαθητές.
69. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 74
Μαρκούλα Βιντζηλαίου Ψηφιακές τεχνολογίες και διδακτική της φιλοσοφίας: θεωρητική πλαισίωση και ένα παράδειγμα
abstract | view |  rights & permissions
Στην παρούσα ανακοίνωση θα επικεντρωθούμε στο θέμα της χρήσης ψηφιακών εργαλείων στη διδακτική πρακτική της φιλοσοφίας στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση στη θεωρητική θεμελίωσή της. Η φιλοσοφία και η διδασκαλία της με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων σε πολλές περιπτώσεις θεωρούνταν ασύμβατες. Ωστόσο, όπως συμβαίνει και σε κάθε άλλο γνωστικό αντικείμενο, η διδασκαλία της φιλοσοφίας μπορεί να συνδυαστεί με τις τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας1. Άλλωστε η διδακτική προσέγγιση των μαθημάτων στη σημερινή εκπαιδευτική πραγματικότητα έχει τροποποιηθεί, ακολουθώντας τις εξελίξεις μίας εποχής αδιαμφισβήτητα τεχνολογικής.
70. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 75
Νασούλα Μπαρμπαρήγου Για μια ολιστική θεώρηση της ανθρώπινης πραγματικότητας
abstract | view |  rights & permissions
Η ανακοίνωση είναι μία απόπειρα αποσαφήνισης των συνθηκών κατανοησιμότητος των αξιακών μας όρων δια της σύζευξης των διακρινομένων καταστάσεων, δηλαδή του είναι και του δέοντος (του γεγονότος και της αξίας), στη βάση του πλατωνικού προτύπου που σχηματικά περιγράφεται στον Τίμαιο του Πλάτωνα. Πρόκειται για ένα διαχρονικό, μαθηματικό πρότυπο για την ανθρώπινη πραγματικότητα, την μόνη μέχρι στιγμής τουλάχιστον γνωστή στην οποία συγκλίνουν, συνυπάρχουν και συλλειτουργούν και δη ταυτοχρόνως, οι τρεις κόσμοι, ήτοι ο μικρόκοσμος, ο μακρόκοσμος και το «οπτικά» γνωστό μας ευκλείδειο σύμπαν. Η ανακοίνωση επιδιώκει να συγκροτήσει και να δικαιολογήσει τη διαχρονικότητα του Πλατωνικού προτύπου ως τρόπον τινά «χάρτα» της ανθρώπινης προσωπικότητας. Ήτοι θέλει να δείξει σχηματικά ότι όχι μόνον η συνείδηση και το γεγονός (που είναι μη συμβατές καταστάσεις) είναι συμπληρωματικές όψεις της ίδιας πραγματικότητας, αλλά να επισημάνει και την παραπληρωματικότητα της υφής των δύο περιεχομένων της συνειδήσεως του ανθρώπου, ήτοι του περιεχομένου της εμπειρικής και της ηθικής. Διότι ο άνθρωπος, μέσω ενός άλλου είδους αρχής, που είναι η κριτική της κριτικής του δύναμης, «λαμβάνει» από τις εμπειρίες της ζωής του το άριστον και το κάλλιστον (άρα ενεργεί με βάση την μεσότητα) και δημιουργεί την ηθική πραγματικότητα του ανθρωπίνου βασιλείου πάνω στην οποία εδραιώνεται και λειτουργεί η επιστήμη της ηθικής.
71. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 75
Σταμάτης Γιακουμής Διδασκαλία του είναι
abstract | view |  rights & permissions
Αναπτύσσεται η διδασκαλία του είναι , το πρώτο μέρος της εγελιανής λογικής. Οντολογικά η βασική διαφοροποίηση σε ‘Κάτι και σε Άλλο’ οδηγεί στην ανάπτυξη σύμφυτων τάσεων εντός του αντικειμένου (an ihm), στην αναδίπλωση και αυτοαναφορά του, με αποτέλεσμα το αντικείμενο να μην είναι όπως φαίνεται έξωθεν (an sich), αλλά να αναπτύσσει δυναμική για τον εαυτό του (fuer sich). Έτσι διενεργείται η μετάβαση από την ποσότητα στην ποιότητα αλλά και αντιστρόφως. Επιστημολογικά, επειδή δεν μπορεί να γίνει διείσδυση στο αντικείμενο και η ποιότητα, καθώς και η ποσότητα, φαίνεται κάτι το εξωτερικό, απαιτείται το στάδιο της ουσίας, δηλαδή η αφηρημένη θεώρηση να αντικατασταθεί από συγκεκριμένη και να γίνεται η περιγραφή με βάση καθορισμούς που επισημαίνουν σχέσεις του αντικειμένου με το περιβάλλον. Αν οι καθορισμοί είναι κατάλληλοι, το αντικείμενο συμφωνεί με αυτούς και τους επιβεβαιώνει, οπότε παράγεται η έννοια ως ταυτότητα Είναι και ουσίας, το αυτόνομο ον, που γεφυρώνει υποκείμενο και αντικείμενο.
72. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 8
Έλενα Αβραμίδου Σοφός-βασιλιάς και φιλόσοφος-βασιλιάς: Συγκλίσεις και αποκλίσεις στον Κομφούκιο και Πλάτωνα
abstract | view |  rights & permissions
Ο Κομφούκιος (551-479 π.Χ.) και ο Πλάτων (427-347 π.Χ.) ζουν στην αποκαλούμενη “αξονική” εποχή (Γιάσπερς) και σε μια κοινωνική και πολιτική κατάσταση που παρουσιάζει αναλογίες (έντονες κοινωνικές συγκρούσεις, εμφύλιοι πόλεμοι, κρίση παραδοσιακών θεσμών, ηθική αποσύνθεση). Και οι δύο, διαπνεόμενοι από το πάθος της αρετής και της δικαιοσύνης αλλά και από το όραμα μιας καλύτερης πολιτικής οργάνωσης, εισηγούνται τους τρόπους για την αποκατάσταση της ειρήνης, της τάξης και της αρμονίας (he 和). Αναπτύσσουν έτσι μια πολιτική και ηθική θεωρία, η οποία προσβλέπει στη σύζευξη εξουσίας και γνώσης μέσω της ηθικής. Κορωνίδα του πολιτικού συστήματος που εισηγούνται συνιστούν ο σοφός-βασιλιάς (sheng ren 聖人) και ο φιλόσοφος-βασιλιάς, αντίστοιχα. Με τη θεμελίωση της εξουσίας στη γνώση, στην ηθική και στην παιδεία προτείνουν ένα μοντέλο πολιτικής διαχείρισης που, απομακρυνόμενο από το παλαιό πολιτικό παράδειγμα, εισάγει νέα δεδομένα στον τρόπο διακυβέρνησης. Παρατηρούνται ωστόσο και θεμελιώδεις διαφορές ανάμεσα στις δύο σκέψεις που έχουν να κάνουν με μια διαφορετική σύλληψη του κόσμου, η οποία, φιλοσοφικά, τίθεται σε όρους είναι/γίγνεσθαι. Αναδύονται έτσι τα κυριότερα σημεία, στα οποία ο κομφουκιανός σοφός-βασιλιάς (sheng ren聖人) διαφέρει από τον πλατωνικό φιλόσοφο-βασιλιά· σε αυτά εντοπίζονται και οι βασικές διαφορές της ελληνικής και της σινικής σκέψης γενικότερα.
73. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 8
Αργυρώ Κασωτάκη-Γατοπούλου Έρως στον Πλάτωνα, Metta στον Βούδα, Αγάπη στον Παύλο: Τρόποι αγαθοί της ανθρώπινης κατάστασης
abstract | view |  rights & permissions
Ο Κομφούκιος (551-479 π.Χ.) και ο Πλάτων (427-347 π.Χ.) ζουν στην αποκαλούμενη “αξονική” εποχή (Γιάσπερς) και σε μια κοινωνική και πολιτική κατάσταση που παρουσιάζει αναλογίες (έντονες κοινωνικές συγκρούσεις, εμφύλιοι πόλεμοι, κρίση παραδοσιακών θεσμών, ηθική αποσύνθεση). Και οι δύο, διαπνεόμενοι από το πάθος της αρετής και της δικαιοσύνης αλλά και από το όραμα μιας καλύτερης πολιτικής οργάνωσης, εισηγούνται τους τρόπους για την αποκατάσταση της ειρήνης, της τάξης και της αρμονίας (he 和). Αναπτύσσουν έτσι μια πολιτική και ηθική θεωρία, η οποία προσβλέπει στη σύζευξη εξουσίας και γνώσης μέσω της ηθικής. Κορωνίδα του πολιτικού συστήματος που εισηγούνται συνιστούν ο σοφός-βασιλιάς (sheng ren 聖人) και ο φιλόσοφος-βασιλιάς, αντίστοιχα. Με τη θεμελίωση της εξουσίας στη γνώση, στην ηθική και στην παιδεία προτείνουν ένα μοντέλο πολιτικής διαχείρισης που, απομακρυνόμενο από το παλαιό πολιτικό παράδειγμα, εισάγει νέα δεδομένα στον τρόπο διακυβέρνησης. Παρατηρούνται ωστόσο και θεμελιώδεις διαφορές ανάμεσα στις δύο σκέψεις που έχουν να κάνουν με μια διαφορετική σύλληψη του κόσμου, η οποία, φιλοσοφικά, τίθεται σε όρους είναι/γίγνεσθαι. Αναδύονται έτσι τα κυριότερα σημεία, στα οποία ο κομφουκιανός σοφός-βασιλιάς (sheng ren聖人) διαφέρει από τον πλατωνικό φιλόσοφο-βασιλιά· σε αυτά εντοπίζονται και οι βασικές διαφορές της ελληνικής και της σινικής σκέψης γενικότερα.
74. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 9
Μαρίνα Κουτσουμπού Η φιλία στη φιλοσοφική διανόηση του Αριστοτέλη και του Κομφούκιου: συγκλίσεις και αποκλίσεις
abstract | view |  rights & permissions
Τόσο ο Αριστοτέλης όσο και ο Κομφούκιος απασχολήθηκαν με την ηθική αρετή της φιλίας εκκινώντας ο καθένας εξ αυτών από διαφορετική αφετηρία. Εύλογα πολλοί σύγχρονοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι προσεγγίσεις των δύο αυτών φιλοσόφων είναι εκ διαμέτρου αντίθετες. Στη σύντομη αυτή εισήγηση θα επιχειρήσω να σκιαγραφήσω τις διαφορές στον τρόπο με τον οποίο οι δύο φιλόσοφοι αντιλαμβάνονται την ηθική αρετή της φιλίας, εστιάζοντας κυρίως αφ’ ενός στον βαθμό κατά τον οποίο αντιλαμβάνονται τη φιλία ως φυσικό και αναγκαίο δεσμό μεταξύ των ανθρώπων ή ως προσωπική επιλογή και αφ’ ετέρου στο αν και κατά πόσο η ωφελιμότητα στη φιλία είναι θεμιτή ή όχι. Θα αποπειραθώ να αποδείξω πως πέρα από τις υπαρκτές αποκλίσεις δύνανται να εντοπιστούν και ουσιαστικές συγκλίσεις στη σκέψη των δύο φιλοσόφων, ιδίως όσον αφορά την εκ μέρους τους αντίληψη περί της φιλίας δια το αγαθόν.
75. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 9
Λάμπρος Παπαγιάννης Η φύση του ανθρώπου κατά τον Μένκιο
abstract | view |  rights & permissions
Το παρόν κείμενο φιλοδοξεί να εξετάσει φιλοσοφικά το ζήτημα της φύσης του ανθρώπου, βλέποντάς το από την άποψη ενός εκ των μεγαλυτέρων και σίγουρα του περισσότερο γνωστού φιλοσόφου της Κίνας, που συνέχισε τη διδασκαλία του Κομφούκιου, του Μένκιου. Αν και ο Μένκιος από την άποψη αυτή νοείται ως ένας Κινέζος Σωκράτης, επιχειρείται επιπλέον μια ακροθιγής αναφορά στις απόψεις των Προσωκρατικών επί του ζητήματος. Ωστόσο δεν πρόκειται για μια συγκριτική εξέταση, αλλά για μια μελέτη πάνω στη βάση της σκέψης του Μένκιου, όπως αυτή έγινε γνωστή μέσα από το κείμενο, που είναι γνωστό ως Το βιβλίο του Μένκιου και που περιέχει κατά πάσα πιθανότατα διαλέξεις του, τις οποίες οι μαθητές του αποφάσισαν να καταγράψουν. Η ανθρώπινη φύση κατά τον Μένκιο είναι αλληλένδετη με τέσσερις ηθικές αξίες, στη βάση των οποίων ο άνθρωπος χτίζει την ηθική του σε σχέση προς τον εαυτό του και προς τους άλλους. Οπωσδήποτε ο Μένκιος δεν αρκείται σε αυτές, αλλά στην ηθική διάπλαση του ανθρώπου διά των κομφουκιανών πρακτικών, των τελετών, της μουσικής και της μάθησης. Επίσης το ζήτημα της ανθρώπινης φύσης δεν είναι γνωστικό και συνεπώς εξετάζεται από ανθρωπιστική άποψη. Σε γενικές γραμμές θεωρείται ως ένα κατεξοχήν φιλοσοφικό ζήτημα, που άπτεται ιστορικά της κομφουκιανής παράδοσης, και θεματικά τόσο μιας ηθικής όσο και μιας φιλοσοφικής ανθρωπολογίας.
76. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 1
Μαρίσσια Δεληγιώργη Το ερείπιο στο γερμανικό ρομαντισμό: η περίπτωση του Caspar David Friedrich (1774-1840)
abstract | view |  rights & permissions
Ο ρομαντισμός υιοθέτησε μια ανοιχτή διαδικασία σύνθεσης για τη δημιουργία μιας νέας δομής ενός έργου τέχνης, έχοντας ως βασικό εργα­λείο το απόσπασμα. Οι τοπιογραφίες του Γερμανού ζωγράφου Caspar David Friedrich (1774-1840) θα αποτελέσουν το αντιπροσωπευτικό παράδειγμα του πως η λεγόμενη ανοιχτή διαδικασία σύνθεσης της μορφής αποτέλεσε έκφραση νοσταλγίας για μια απραγματοποίητη συνθετική ολότητα - ταύτιση της ύλης και του πνεύματος - που γονιμοποιεί μια νέα δομή με έννοιες, όπως το αρχέ­τυπο, η εσωτερικότητα, η φαντασία, η φύση, το υψηλό. Τα αποσπάσματα που συνθέτουν το χώρο του ζωγράφου ανασυντίθενται για να δημιουργήσουν μια εικόνα που κυριαρχείται εντέλει από την αποσύνθεση και που μοιάζει με τη φυσική διάταξη των στοιχείων του πίνακα. Το απόσπασμα για τους ρομαντι­κούς αποτέλεσε εκδήλωση μιας ευρύτερης αντίληψης για την αποσπασματι­κότητα του κόσμου (ρομαντική θεωρία). Η σημασία αυτού του καινοτόμου στοιχείου έγκειται στο ότι αποτέλεσε τη βάση για μια νέα συνθετική διαδι­κασία, που οδηγεί στην παραγωγή μη ολοκληρωμένων και αποσπασματικών μορφών. Η εσωτερική άρνηση της τελειότητάς του ταυτίζεται με την απόλυτη πραγματικότητα, που στερεί από το δημιουργό της το ολοκληρωμένο έργο τέχνης, αφήνοντάς το εκτεθειμένο σε μια συνεχή και ανοιχτή διαδικασία σύν­θεσης.
77. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 1
Ελένη Γέμτου Η ιστορία της τέχνης ως «πολυπαραδειγματική» επιστήμη και η σχέση της με τη φιλοσοφία
abstract | view |  rights & permissions
Στην παρούσα ανακοίνωση εξετάζεται η δυνατότητα εφαρμογής στην επιστήμη της ιστορίας της τέχνης του μοντέλου που θεμελίωσε ο Thomas Kuhn για τις εμπειρικές επιστήμες. Κεντρικός άξονας της κουνιανής θεωρίας είναι η αντικατάσταση του παλαιού παραδείγματος από το νεώτερο, το οποίο τελικά επικρατεί στον επιστημονικό κόσμο μετά από μια μεταβατική περίοδο κρίσης. Για την ιστορία της τέχνης προτείνονται τρία βασικά παραδείγματα, το ιστορικιστικό, το εξηγητικό και το ερμηνευτικό, που διαμορφώνονται από κυκλικά ιστορικά αφηγήματα, εξηγητικές και ερμηνευτικές θεωρίες αντίστοιχα. Παρά τον ετεροειδή χαρακτήρα των επιμέρους θεωριών κάθε παραδείγματος σε μια μεταθεωρητική εξέταση αυτές ανήκουν σε ενιαίο πλαίσιο σκέψης και αφορούν την επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων. Αν και κάθε παράδειγμα κυριαρχεί σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο, η επίδρασή του εξακολουθεί να υφίσταται ακόμη και όταν αυτό έχει αντικατασταθεί από το επόμενο, στο πλαίσιο του οποίου συχνά οι θεωρίες εμπεριέχουν στοιχεία του παλαιότερου παραδείγματος. Με αυτήν την έννοια η ιστορία της τέχνης είναι μια «πολυπαραδειγματική» επιστήμη. Η δυνατότητα αναφοράς σε περισσότερες θεωρίες και σε ετεροειδείς μεθόδους για την ερμηνεία των καλλιτεχνικών έργων καθιστά το έργο του ιστορικού της τέχνης δημιουργικό και ενδιαφέρον. Καθοριστικός είναι ο ρόλος της φιλοσοφίας: στο εγελιανό μοντέλο, που λειτουργεί μεταβατικά μεταξύ του «ιστορικιστικού» και του «εξηγητικού» παραδείγματος, επιχειρείται μια μεταφυσική εξήγηση της εξέλιξης της τέχνης στο πλαίσιο του τελεολογικού αφηγήματος, στο «εξηγητικό» παράδειγμα διατυπώνονται ουσιοκρατικές θεωρίες για την τέχνη ως δυναμικό και εξελισσόμενο φαινόμενο, ενώ στο «ερμηνευτικό» παράδειγμα η κεντροευρωπαϊκή φιλοσοφία καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τις μεθόδους ερμηνείας των καλλιτεχνικών έργων.
78. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 1
Δημήτριος Δακρότσης Η λειτουργία της άμεσης ενορατικής γνώσης στον Benedetto Croce
abstract | view |  rights & permissions
Το ενδιαφέρον για τις ιδέες ενός σύγχρονου στοχαστή με βαθιά πνευματικότητα και με ιδιαίτερα μεγάλη απήχηση στην πατρίδα του, αλλά και στον ευρύτερο Δυτικό κόσμο με ώθησε στα φιλοσοφικά μονοπάτια του Benedetto Croce (Pescasseroli-Abruzzo 1866-1952). Από την πρώτη επαφή με το έργο του Ιταλού φιλοσόφου διέκρινα μία ολοκληρωμένη και στέρεα θεμελιωμένη φιλοσοφική ανάλυση με τρόπο οικείο και προσιτό στην καθη­μερινή ανθρώπινη δραστηριότητα: αρχές διαχρονικών ζητημάτων, όπως είναι η τέχνη, η λογική, η ηθική και η ιστοριογραφία, αναζητούνται σε ποιότητες, όπως είναι το συναίσθημα, η ζωτικότητα, η κοινωνικότητα, η συμπεριφορά και οι ανθρώπινες σχέσεις. Η άμεση και προσιτή αναφορά στα φιλοσοφικά πράγματα και ο τρόπος προσέγγισης των πνευματικών αρχών στο επίπεδο της θεωρίας, αλλά και της πράξης ήταν καθοριστικά κίνητρα για μια διεξοδικό­τερη έρευνα των πτυχών του κροτσιανού στοχασμού: πτυχών διαχρονικών, βιωματικών, που δημιουργούν διαρκώς νέα ερωτηματικά, νέα πεδία έρευνας και αλληλεπιδράσεις. Μέρος αυτών των πτυχών επιχειρούμε να εξετάσουμε σε αυτήν την ανακοίνωση με κεντρικό άξονα την άμεση ενορατική γνώση, η οποία εκδηλώνεται πολυμορφικά, ενώνοντας τις φιλοσοφικές αρχές. Η άμεση ενορατική γνώση, όπως θα παρατηρήσουμε, αποτελεί μόνο μία λειτουργία της αισθητικής, η οποία εισδύει σε θέματα πολιτικά, σε θέματα συμπεριφορών και γενικότερα ηθικής.
79. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 1
Κωνσταντίνος Μωραΐτης Η σχηματοποίηση κατά την τοπιακή ερμηνεία: Ο συσχετισμός της θεωρητικής πρότασης του σχηματισμού με την αισθητική θεώρηση και το σχεδιασμό του τοπίου
abstract | view |  rights & permissions
To παρόν άρθρο επιχειρεί να συσχετίσει την αισθητική αξιολό­γηση και τον σχεδιασμό του τοπίου, με το ευρύτερο θεωρητικό πεδίο των νεό­τερων Δυτικών κοινωνιών, με περιοχή αρχικής αναφοράς τον 18ο αιώνα. Κατά την περίοδο αυτή ένα ήδη συγκροτημένο ευρωπαϊκό παρελθόν παραστάσεων και διαμορφώσεων τοπίου, προσφέρεται ως πεδίο εποπτείας στη φιλοσοφική θεωρία. Ταυτόχρονα συγκροτείται η θεωρητική πρόταση του Σχηματισμού η οποία εξετάζει τους όρους νοητικού ελέγχου επί της εξωτερικής πραγματι­κότητας. Η εξέλιξη της αρχικής προσέγγισης του Σχηματισμού υποδεικνύει, στις περιόδους που ακολουθούν, ανάλογες μεταβολές στους όρους ελέγχου που αναπτύσσονται επί του φυσικού περιβάλλοντος, παρεμβαίνοντας σε αυτό είτε μέσω νοητικών είτε μέσω υλικών κατασκευών, όπως στις θεωρήσεις, πα­ραστάσεις και διαμορφώσεις των πολιτισμικά καθορισμένων τόπων που συ­νιστούν το τοπίο. Η μετάβαση από την ευκλείδεια στατική σχηματοποίηση, στην αλγεβρική περιγραφή ή στη σχηματοποίηση όρων μεταβολής, όπως αυ­τοί που περιγράφονται από την τοπολογική ή την παραμετρική προσέγγιση, μπορεί να θεωρηθεί ως ανάλογη με μεταβολές οι οποίες αναπτύσσονται στην περιοχή των θεωρήσεων, των παραστάσεων και των διαμορφώσεων του το­πίου και, πολύ ευρύτερα, ως ανάλογη με μεταβολές που αναπτύσσονται, στη γενικότερη ερμηνεία του περιβάλλοντα χώρου, φυσικού ή κατασκευασμένου, από το νεότερο πολιτισμό γενικότερα.
80. Proceedings of the XXIII World Congress of Philosophy: Volume > 1
Γιάννης Λαζαράτος Οντολογία της επικαιρότητας, θνητότητα και αυτονομία: Σχόλιο στην περίπτωση της σύγχρονης τέχνης
abstract | view |  rights & permissions
Το κείμενο της ανακοίνωσης, έχοντας ως θεωρητικό του κέντρο τη φιλοσοφική πρόταση-θέση του συγγραφέα περί της υποχρεωτικής για κάθε ανθρώπινο ον νοηματοδότησης του γεγονότος του θανάτου, ως μιας αποφα­σιστικού χαρακτήρα πολιτικής πράξης που ανάλογα με το περιεχόμενό της αφορά άμεσα το πρόταγμα της αυτονομίας θετικά ή απορριπτικά, προσεγγίζει τη σύγχρονη τέχνη από τη σκοπιά μιας οντολογίας της επικαιρότητας. Συνδέ­οντας ευθέως το φαντασιακό της αποδοχής της θνητότητας με την υιοθέτηση του προτάγματος της αυτονομίας μετά από μια αυστηρή σειρά βημάτων, που συζητούν όλους τους όρους του τίτλου του κειμένου, το κείμενο διαπιστώνει εν τέλει ότι η σύγχρονη ζωή της τέχνης ρυθμίζεται εξ ολοκλήρου από τη ση­μασία της αποδοχής του θνήσκειν και ως εκ τούτου - σε πείσμα του κυρίαρ­χου ετερόνομου σημασιακού σύμπαντος και της κρατούσας αλλοτρίωσης των ημερών μας - συγκροτείται ως ένα πεδίο βιωμένης ελευθερίας και θεσπισμέ­νης αυτονομίας.